شماره روزنامه: ۶۶۸۱ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۲ شماره خبر: ۴۳۰۱۶۰۹ بازار دیجیتال
دنیای اقتصاد : نظرسنجی‌های تازه نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از کاربران، رفع فیلترینگ را ضروری می‌دانند. درحالی‌که بیش از نیمی از کاربران، تمام یا بخشی از درآمدشان وابسته به اینترنت است، محدودسازی یا قطع آن ابعاد گسترده‌ای پیدا می‌کند.
شماره روزنامه: ۶۶۸۱تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۲شماره خبر: ۴۳۰۱۶۶۵صنعت و تجارت
دنیای اقتصاد : بررسی روند ۱۰ساله محیط کسب‌وکار نشان می‌دهد چالش‌های قدیمی صنایع همچنان پابرجا هستند و مشکلات تازه‌ای نیز به آنها اضافه شده‌اند. بی‌ثباتی قیمت‌ها و دشواری تامین مالی بانکی، در تمام این سال‌ها از مهم‌ترین موانع فعالیت بنگاه‌های صنعتی بوده‌اند؛ مشکلاتی که ریشه آنها را باید در ضعف سیاستگذاری اقتصادی و فشارهای خارجی جست‌وجو کرد. برخوردهای سلیقه‌ای دستگاه‌های اجرایی با قوانین و سوءاستفاده از موقعیت اداری نیز مسیر توسعه کسب‌وکارها را دشوارتر کرده است. ناکارآمدی نهادی به دستگاه‌های اجرایی محدود نمی‌شود و عملکرد نهادهایی مانند دادگاه‌ها را هم دربرمی‌گیرد. همچنین، مشکلات دسترسی به اینترنت و رقابت نابرابر با شرکت‌های دولتی امسال به فهرست چالش‌های صنایع اضافه شده‌اند؛ مسائلی که وابستگی فعالیت‌های اقتصادی به اینترنت و ضعف سیاست‌های خصوصی‌سازی را برجسته می‌کنند. کارشناسان معتقدند، انباشت این مشکلات، وضعیت کسب‌وکارهای صنعتی را به بحرانی ساختاری تبدیل کرده که رفع آن به تغییر شرایط سیاسی و اصلاحات اقتصادی وابسته است.
شماره روزنامه: ۶۶۸۰
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۱
شماره خبر: ۴۳۰۱۴۵۷
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد - علیرضا کتانی : آکادمی سلطنتی علوم سوئد جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل در سال ۲۰۲۶ را به رابرت ای.هال (Robert E. Hall) استاد اقتصاد دانشگاه استنفورد و مایکل وودفورد (Michael Woodford) استاد دانشگاه کلمبیا اعطا کرد. اعطای این جایزه به این افراد «به‌پاس ارائه بنیان‌های خرداقتصادی برای سیاست تثبیت در اقتصاد کلان» انجام شده است.
شماره روزنامه: ۶۶۸۰
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۱
شماره خبر: ۴۳۰۱۴۸۲
صنعت و تجارت
دنیای اقتصاد : صنعت یازدهمین ماه رکود را پشت سر گذاشت؛ همزمان، هزینه تامین مواد اولیه به اوج هفت‌ساله رسید و فشار بر بنگاه‌های تولیدی را تشدید کرد. گزارش شهریورماه شامخ نشان می‌دهد نزدیک‌شدن تولید و سفارش‌های جدید به مرز خنثی، هنوز به معنای خروج صنعت از رکود نیست. موجودی مواد اولیه پایین است، صادرات در مسیر انقباض قرار دارد و افزایش هزینه‌ها به‌زودی در قیمت کالاها بازتاب می‌یابد. از سوی دیگر، ضعف تقاضا امکان انتقال کامل این هزینه‌ها به مصرف‌کننده را محدود کرده و حاشیه سود و نقدینگی بنگاه‌ها را تحت فشار گذاشته است. افت انتظارات تولید نیز از تداوم نگرانی‌ها حکایت دارد. عبور از این وضعیت، به گشایش محدودیت‌های تجاری، تسهیل مبادلات مالی و ارزی، کاهش موانع نقل‌وانتقال کالا و حل چالش‌های بین‌المللی نیاز دارد. بدون بهبود مناسبات تجاری و دسترسی پایدار به مواد اولیه و بازارهای صادراتی، بازگشت صنعت به مسیر رونق دشوار خواهد بود.
شماره روزنامه: ۶۶۷۹
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۰
شماره خبر: ۴۳۰۱۱۳۷
بازار دیجیتال
دنیای اقتصاد- حامد اناری : سیلیکون‌ولی را می‌توان یکی از معدود نقاط جهان دانست که در آن، رقابت برای جذب نیروی انسانی متخصص از مرزهای جغرافیایی فراتر می‌رود. در سال‌های اخیر رقابت نخبگانی از کشورهایی مثل هند و ایران در این بازار هیجان‌انگیز بالا گرفت. اما سیاست مهاجرتی دولت آمریکا ممکن است قواعد این رقابت را تغییر دهد. در یک سوی ماجرا، شرکت‌های فناوری برای توسعه هوش مصنوعی، زیرساخت پردازش داده و محصولات دیجیتال به مهندسان و پژوهشگرانی نیاز دارند که شمارشان محدود است. در سوی دیگر، دولت دونالد ترامپ با محدودتر کردن مسیر ورود نیروی کار خارجی، می‌کوشد اولویت استخدام را به شهروندان آمریکایی بدهد؛ یعنی بازگشت به شعار اول آمریکا. هر چند که شرکت‌ها و استارت‌آپ‌های مستقر در سیلیکون‌ولی این سیاست ترامپ را نمی‌پسندند و در مورد جذب نخبگان در سایر کشورها هشدار داده‌اند. البته نتیجه این تقابل فقط به مدیران شرکت‌ها یا متقاضیان ویزا مربوط نیست. این سیاست‌ها می‌توانند بر محل استقرار تیم‌های فنی، هزینه توسعه محصول و حتی جغرافیای سرمایه‌گذاری فناوری اثر بگذارند.
شماره روزنامه: ۶۶۷۹
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲۰
شماره خبر: ۴۳۰۱۲۱۸
صنعت و تجارت
دنیای اقتصاد : زنجیره تامین دارو با افزایش هزینه‌ها و کمبود نقدینگی روبه‌رو است. افزایش چندبرابری قیمت داروها، تاخیر بیمه‌ها در اعمال پوشش‌های جدید و بلاتکلیفی منابع جبرانی دولت، هزینه درمان را برای بیماران افزایش داده است. همزمان، اختلال در حمل‌ونقل دریایی و دشواری تامین مواد اولیه، تداوم تولید داخلی را تهدید می‌کند. فعالان صنعت دارو هشدار می‌دهند که انباشت مطالبات و رشد هزینه‌ها، حتی با وجود بهبود روند تامین ارز، می‌تواند به کمبود منجر شود. کارشناسان بر ضرورت تسویه بدهی بیمه‌ها، جبران مابه‌التفاوت ارزی و تسریع در اعمال پوشش‌های بیمه‌ای برای مهار این بحران تاکید دارند.
شماره روزنامه: ۶۶۷۸
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۹
شماره خبر: ۴۳۰۰۹۰۱
بازار نفت
دنیای اقتصاد - حمید ملازاده : سه هفته پس از امضای قانونی برای تشدید فشار بر درآمدهای نفت و گاز روسیه، دونالد ترامپ برای مهار قیمت دیزل در آمریکا به سراغ ولادیمیر پوتین رفته است. رئیس‌جمهوری آمریکا روز جمعه، ۹ اکتبر، اعلام کرد روسیه در اسرع وقت بیش از ۳۰۰هزار تن دیزل به بازار آمریکا و جهان عرضه می‌کند؛ محموله‌ای که قرار است با ۵۰۰هزار تن در نوامبر، یک‌میلیون تن پس از آن و سه‌میلیون تن دیگر در آینده تکمیل شود. با این حال، زمان‌بندی بخش عمده محموله‌ها قطعی نیست و تحویل سه‌میلیون تن اضافی نیز به وضعیت پالایشگاه‌های روسیه بستگی دارد. وزارت خزانه‌داری آمریکا هم برای تسهیل این مبادلات، مجوز موقت فروش دیزل روسیه را صادر کرده است. این چرخش را نمی‌توان جدا از فشار سیاسی ناشی از افزایش قیمت سوخت تحلیل کرد.
شماره روزنامه: ۶۶۷۸
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۹
شماره خبر: ۴۳۰۰۹۹۳
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : اقتصاد ایران در نیمه دوم سال۱۴۰۵ با فشاری چندلایه بر ظرفیت تولید و سرمایه‌گذاری مواجه است. انرژی، مواد واسطه‌ای و ماشین‌آلات وارداتی، ثبات اقتصادی و دسترسی به بازارهای هدف، از مهم‌ترین نهاده‌های لازم برای تولید هستند که جنگ و محاصره به آنها آسیب زده است. آسیب به زیرساخت‌های تولید انرژی در طول جنگ و کاهش درآمدهای ارزی در دوران محاصره، از مسیرهای مختلف به تولید فشار وارد کرده است. ورود اقتصاد به فاز «بقا» با حرکت جریان سرمایه‌گذاری به سمت دارایی‌های غیرمولد همراه شده و اقتصاد را در دام یک تعادل نامطلوب قرار داده است. از یک‌سو افراد برای حفظ ارزش دارایی‌های خود، سرمایه را به سمت دارایی‌های غیرمولد خارجی هدایت می‌کنند و از سوی دیگر، این رفتار موجب تضعیف توان تولیدی، تشدید تورم و انحراف بیشتر جریان سرمایه‌گذاری می‌شود که در نهایت زیان جمعی را به همراه دارد. سیاستگذاران در این شرایط لازم است، ضمن تلاش برای کاهش سایه جنگ و تحریم، برنامه‌ای جامع برای مدیریت اقتصاد تا پایان سال داشته باشند.
شماره روزنامه: ۶۶۷۶
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
شماره خبر: ۴۳۰۰۳۶۰
صنعت و تجارت
دنیای اقتصاد : جهش ۵۵.۱ درصدی قیمت ریالی واردات در بهار۱۴۰۵، همزمان با افت ۲۸درصدی صادرات غیرنفتی، هزینه اختلال تجاری برای اقتصاد ایران را بالا برده است. جنگ و محاصره دریایی، علاوه بر کاهش حجم تجارت، هزینه حمل‌ونقل، بیمه و مسیرهای جایگزین را افزایش داده‌اند. در این میان، تورم ۵۶.۱درصدی ماشین‌آلات وارداتی فشار تازه‌ای بر سرمایه‌گذاری و تولید ایجاد کرده است. همچنین رشد بالای قیمت محصولات نباتی، ریسک انتقال شوک به مصرف‌کننده را افزایش داده است. همزمانی کاهش صادرات با گران‌تر شدن واردات، فشار مضاعفی بر منابع ارزی و تجارت خارجی وارد می‌کند.
شماره روزنامه: ۶۶۷۶
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
شماره خبر: ۴۳۰۰۳۵۵
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد - حامد آذرگون : گزارش مرکز آمار در مورد سال ۱۴۰۴ حاکی از کاهش نابرابری اقتصادی در این سال است. ضریب جینی که مهم‌ترین شاخص نابرابری است، با کمتر از یک درصد کاهش، از ۰.۳۸۷ در سال ۱۴۰۳ به ۰.۳۸۴۹ در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. پیش از این، شدیدترین کاهش نابرابری در پی اجرای طرح هدفمندسازی یارانه‌ها رخ داده و در سال ۱۳۹۲ به کمترین مقدار خود در ۴۰ سال گذشته یعنی ۰.۳۶۵ رسیده است. پس از سال ۱۳۹۲، نابرابری تا سال ۱۳۹۷ افزایش یافته و پس از آن روند کاهشی داشته است. با این حال، کاهش نابرابری به معنای کاهش فقر نیست. کاهش نابرابری می‌تواند ناشی از فقیرتر شدن همه خانوارها باشد. علاوه بر این، سطح نابرابری ایران در مقایسه با دیگر کشورها نسبتا بالا است. ایران در مقایسه با کشورهای اروپایی به‌شدت نابرابرتر بوده و در حال نزدیک شدن به آمریکا است. با این تفاوت که سطح درآمد سرانه در آن کشورها بسیار بیشتر است.
شماره روزنامه: ۶۶۷۵
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۵
شماره خبر: ۴۳۰۰۱۱۰
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : رشد نقطه‌به‌نقطه نقدینگی در شهریورماه با کاهش ۲.۸واحد درصدی نسبت به ماه قبل، به ۵۱.۶درصد رسید. رشد ماهانه نقدینگی نیز در این ماه ۱.۳درصد ثبت شد. در ماه‌های اخیر، شکاف میان نرخ تورم و رشد نقدینگی افزایش یافته است. عواملی مانند کاهش تقاضای حقیقی برای پول، افزایش سرعت گردش پول، شوک‌های سمت عرضه و محدودیت‌های تجاری در شکل‌گیری این روند نقش داشته‌اند. به گفته کارشناسان، رابطه میان نقدینگی و تورم عمدتا در بلندمدت معنا پیدا می‌کند و در کوتاه‌مدت می‌تواند تحت‌تاثیر عوامل مختلف قرار گیرد. از این رو، کاهش یک یا دو واحد درصدی رشد نقدینگی به‌تنهایی نمی‌تواند اثر مستقیمی و فوری بر نرخ تورم داشته باشد. همچنین بالاتر بودن نرخ تورم از رشد نقدینگی در اقتصادی با تورم بالا، پدیده‌ای غیرمعمول نیست. با این حال، نکته امیدوارکننده آن است که اگر سیاست‌های مالی دولت به‌گونه‌ای تنظیم شود که کاهش رشد نقدینگی به یک روند پایدار تبدیل شود، این روند می‌تواند اثر کاهشی بر نرخ تورم داشته باشد.
شماره روزنامه: ۶۶۷۴
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۴
شماره خبر: ۴۲۹۹۸۵۶
صنعت و تجارت
دنیای اقتصاد : پرونده عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی پس از نزدیک به سه دهه همچنان بلاتکلیف مانده است. ایران در سال ۱۹۹۶ درخواست عضویت در این سازمان را مطرح کرد؛ اما مخالفت آمریکا و ضعف دیپلماسی اقتصادی، در کنار مقاومت داخلی در برابر کاهش تعرفه‌ها و افزایش رقابت، مانع پیشرفت این پرونده شده‌اند. کارشناسان معتقدند عضویت در WTO می‌تواند با گسترش دسترسی به بازارهای جهانی، افزایش رقابت، انتقال فناوری و جذب سرمایه، به رشد تجارت کمک کند؛ مشروط به آنکه اصلاحات تجاری، بانکی و اقتصادی همزمان پیش برود. از سوی دیگر، شفاف‌تر شدن فضای تجاری و کاهش حمایت‌های ویژه از برخی بنگاه‌ها، منافع گروه‌هایی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. در نتیجه، بن‌بست الحاق تنها حاصل فشارهای خارجی نیست، عدم آمادگی ساختار داخلی نیز در آن نقش دارد. حال پرسش این است که با توجه به محاصره اقتصادی و تشدید تنش‌های بین‌المللی، ایران چه زمانی آماده ورود به قواعد تجارت جهانی خواهد شد.
شماره روزنامه: ۶۶۷۳
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۳
شماره خبر: ۴۲۹۹۶۱۹
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : بررسی آمارهای بانک مرکزی از سال۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴، حاکی از نقش بسیار پررنگ تسهیلات بانکی در خلق نقدینگی است. ۸۵درصد از افزایش نقدینگی در سال۱۴۰۴ ناشی از افزایش «بدهی بخش غیردولتی» به شبکه بانکی بوده است. به عبارتی دیگر، از حدود ۵هزار و ۴۱۵هزار‌میلیارد تومان نقدینگی خلق شده در سال۱۴۰۴، چهارهزار و ۶۰۰هزار‌میلیارد تومان آن ناشی از تسهیلات بانکی بوده است. عامل اصلی رشد نقدینگی در سال‌های گذشته نیز همین عامل بوده و سهم آن در رشد نقدینگی، از ۶۰درصد در سال۱۳۹۰ به حدود ۸۰درصد در ۵سال گذشته رسیده است. سرکوب نرخ واقعی سود در مقادیر منفی، وقوع شوک‌های ارزی و افزایش انتظارات تورمی، مهم‌ترین عوامل رشد بالای تسهیلات بانکی و نقدینگی در ایران هستند. با سرکوب نرخ سود در مقادیر غیرواقعی، بازار پول و سرمایه کارکرد خود را از دست داده و تخصیص منابع توسط سازوکاری بوروکراتیک و بسیار ناکارآمد انجام می‌شود که یکی از نتایج آن رشد بالای نقدینگی است. پس از خروج آمریکا از برجام در سال۱۳۹۷، نرخ تورم در ایران جهش کرد و هرگز به مقادیر قبلی خود بازنگشت. با این حال، نرخ سود تسهیلات بانکی تغییر چندانی نکرد و موجب منفی‌تر شدن نرخ واقعی سود شد. همزمان با جهش تورم و کاهش نرخ واقعی سود، شوک‌های ارزی نیز رخ داد و نیاز بنگاه‌ها به سرمایه در گردش و تسهیلات بانکی افزایش یافت. علاوه بر این، اعتبار سیاستگذار پولی نیز کاهش یافت و نرخ ارز، بیش از پیش به لنگر انتظارات تورمی تبدیل شد. وقوع شوک‌های ارزی و کاهش اعتبار سیاستگذار پولی، کنترل رشد نقدینگی را به‌دلیل افزایش هزینه‌های رکودی آن دشوارتر کرده است. از یک‌سو، شوک‌های ارزی و انتظاراتی موجب افزایش رشد نقدینگی شده و از سوی دیگر با افزایش رشد نقدینگی، خوراک لازم برای تداوم جهش‌ها و نااطمینانی‌ها فراهم شده است.
- ۲۳۰ نقشه و گزارش توجیهی برای «توسعه تهران مبتنی‌بر حمل‌ونقل عمومی» چه می‌گوید؛ آیا سکونت‌های شکل‌گرفته در محله‌های شهر را می‌توان به «ایستگاه‌های مترو» نزدیک کرد؟
- چرا تم محتوایی طرح TOD بیشتر از آنچه «حمل‌ونقلی» باشد، «طبقات اضافه برای ساخت‌وساز اداری، تجاری و مسکونی» است؟
شماره روزنامه: ۶۶۷۲
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۲
شماره خبر: ۴۲۹۹۴۰۷
مسکن و شهری
دنیای اقتصاد : مدیران تهران قصد مداخله گسترده در چیدمان فعلی ساختمان‌های پایتخت را دارند و برای این منظور الگوی جهانی «توسعه شهر مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی»، TOD، را انتخاب کره‌اند. TOD در شهرها «مراکز سکونتی» و «مقاصد خدماتی و شغلی» را از طریق مترو به هم متصل می‌کند یا در صورت نیاز شهر به بارگذاری جدید، «اطراف ایستگاه‌ها» را اولویت قرار می‌دهد. در تهران اما هم شبکه مترو شکل گرفته و هم مراکز اصلی سکونتی و بین هر دو نیز واگرایی است. با این حال، «تراکم ساختمانی جدید» شاه‌بیت TOD تهران است که باعث تحریک قیمت مسکن می‌شود.
شماره روزنامه: ۶۶۷۲
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۲
شماره خبر: ۴۲۹۹۳۵۳
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : داده‌های هزینه و درآمد خانوار نشان می‌دهد رفاه خانوارهای ایرانی در سال ۱۴۰۴ و پس از تشدید تحریم‌ها، تحت فشار قرار گرفته است. درآمد حقیقی خانوارهای شهری ۶درصد و هزینه حقیقی آنها ۳.۲درصد کاهش یافته است. در خانوارهای روستایی نیز درآمد حقیقی ۱.۸درصد افت کرده، هرچند هزینه حقیقی یک درصد افزایش یافته است. در شهرها، تنها دهک اول رشد ۰.۵درصدی هزینه حقیقی را تجربه کرده و سایر دهک‌ها با کاهش هزینه مواجه شده‌اند. در مقابل، هزینه حقیقی دهک اول روستایی ۱۳.۲درصد افزایش یافته که می‌تواند با پرداخت‌های انتقالی و کالابرگ مرتبط باشد. کاهش ضریب جینی از ۰.۳۸۷۰ به ۰.۳۸۴۹ نیز لزوما به معنای بهبود عمومی رفاه نیست؛ زیرا همزمان رشد اقتصادی نزدیک به صفر بوده است. بازگشت تحریم‌ها و مکانیسم ماشه، نااطمینانی سیاسی، جنگ ۱۲روزه، تورم و ضعف سرمایه‌گذاری از عوامل تشدیدکننده این روند بوده‌اند. پرداخت‌های حمایتی می‌توانند در کوتاه‌مدت بخشی از فشار معیشتی را جبران کنند؛ اما جایگزین رشد اقتصادی، اصلاحات ساختاری و ثبات اقتصاد کلان نخواهند شد.
شماره روزنامه: ۶۶۷۱
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱۱
شماره خبر: ۴۲۹۹۱۳۳
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : بررسی تاریخ جنگ‌ها نشان می‌دهد که افزایش ریسک وقوع تنش‌های ژئوپلیتیک، می‌تواند از مسیرهای مختلفی بر متغیرهای کلان اقتصادی تاثیرات بگذارد. بر اساس گزارش پژوهشکده پولی و بانکی، جنگ و تشدید ریسک‌های ژئوپلیتیک می‌تواند از مسیر افزایش هزینه انرژی و کالاهای اساسی، اختلال در زنجیره تامین، تشدید انتظارات تورمی و افزایش مخارج نظامی، فشار تورمی ایجاد کند. این گزارش نشان می‌دهد مهار تورم در شرایط جنگی با یک ابزار سیاستی امکان‌پذیر نیست و به بسته‌ای هماهنگ از سیاست‌های پولی، مالی و حمایتی نیاز دارد. کنترل رشد پایه پولی و اعتبارات، جلوگیری از پولی‌سازی کسری بودجه، مدیریت نوسانات ارزی و هدایت اعتبارات به تولید کالاهای ضروری از مهم‌ترین محورهای این بسته سیاستی هستند. از نگاه کارشناسان در شرایط جنگ، پولی‌سازی کسری بودجه جنگی و حرکت به سمت تامین مالی تورمی، باعث افزایش چالش‌های اقتصادی می‌شود.
- گزارش «دنیای‌اقتصاد» از هزینه‌های ۷ نوع «سرویس و تعمیر تاسیسات ساختمان مسکونی»
- چهار نوع واکنش خانوارها به مخارج مشاعات ساختمان‌ها چیست؟
شماره روزنامه: ۶۶۶۹
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۸
شماره خبر: ۴۲۹۸۵۶۳
مسکن و شهری
دنیای اقتصاد : رشد هزینه‌های زندگی در یک‌سال اخیر نه‌تنها خانه‌اولی‌ها را از بازار خرید دورتر کرده که نگهداری خانه‌اول برای مالکان را هم با تهدید روبه‌رو کرده است. در تهران، امکان پرداخت شارژ ساختمان برای «سرویس‌های دوره‌ای» و «تعمیرات ضروری یا فوری» از توان بخش قابل‌توجهی از خانوارها خارج شده است.
شماره روزنامه: ۶۶۶۹
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۸
شماره خبر: ۴۲۹۸۴۷۶
سرمقاله
دکتر هاشم اورعی* آژانس بین‌المللی انرژی در آمار مربوط به سال۲۰۲۴ اعلام کرده است که در جهان، ۳۴درصد نیروگاه‌ها زغال‌سنگی هستند و بازدهی مورد انتظار و متوسط نیروگاه‌های زغال‌سنگی حدود ۳۸درصد است. همچنین ۲۳درصد نیروگاه‌های جهان گازی هستند و بازدهی مورد انتظار نیروگاه‌های گازی در عمل حدود ۴۸ تا ۵۰درصد است. حدود ۲درصد نیروگاه‌های جهان نفتی هستند که انتظار می‌رود بازدهی متوسط آنها حدود ۳۸درصد باشد و تنها حدود ۹درصد نیروگاه‌ها نیز هسته‌ای هستند که بازدهی مورد انتظار آنها ۳۳درصد است.
شماره روزنامه: ۶۶۶۹
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۸
شماره خبر: ۴۲۹۸۵۶۴
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : رشد قابل‌توجه قیمت طلای جهانی و بالا بودن تورم در سال‌های اخیر، طلا را به یکی از مقاصد مهم حفظ ارزش دارایی خانوارها تبدیل کرده است. بخشی از این بازار در سال‌های اخیر از ویترین طلافروشی‌ها به صفحه تلفن همراه منتقل شده است و پلتفرم‌های آنلاین امکان خرید طلا در حجم پایین و بدون نیاز به نگهداری فیزیکی آن را فراهم کرده‌اند؛ اما توسعه سریع این بازار پرسش‌هایی درباره نحوه نگهداری طلا، میزان ذخایر و تعهدات پلتفرم‌ها در برابر مشتریان ایجاد کرده است. انتشار خبرهایی درباره اختلال در فعالیت یکی از این پلتفرم‌ها نیز بار دیگر موضوع نظارت و اعتماد در بازار طلای آنلاین را به کانون توجه آورد. اکنون پرسش اصلی این است که سیاستگذار چگونه می‌تواند میان توسعه این بازار و کنترل ریسک‌های آن تعادل برقرار کند؟ شفافیت موجودی طلا، ایجاد یک رویه نظارتی مشخص و معتبر، نگهداری در خزانه مستقل و حسابرسی قابل‌راستی‌آزمایی، از جمله سازوکارهایی است که می‌تواند پایه‌های اعتماد را در این بازار تقویت کند.
شماره روزنامه: ۶۶۶۸
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۷
شماره خبر: ۴۲۹۸۳۱۹
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی از جاماندگی قدرت خرید کالابرگ الکترونیک نسبت به تورم خبر می‌دهد. بر اساس این گزارش، اگرچه اعتبار ماهانه این طرح به یک‌میلیون تومان افزایش یافته و تعداد مشمولان به حدود ۸۶میلیون نفر رسیده است، اما رشد شدید قیمت کالاهای اساسی موجب کاهش قابل‌توجه قدرت خرید این اعتبار شده است. هزینه سبد ۱۱قلم کالای مشمول کالابرگ از دی‌ماه۱۴۰۴ تا مردادماه۱۴۰۵ حدود ۶۷درصد افزایش یافته و از ۲میلیون و ۲۶۰هزار تومان به حدود ۳میلیون و ۷۹۰هزار تومان رسیده است. در نتیجه، سهم کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی از هزینه این سبد از ۴۴درصد به ۲۶درصد کاهش یافته است. بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» نیز نشان می‌دهد با فرض تداوم متوسط تورم خوراکی ماه‌های اخیر، رشد قیمت‌ها تا شهریورماه به حدود ۶۹درصد می‌رسد. به نظر می‌رسد تا زمانی که ثبات در اقتصاد کلان برقرار نشود، طرح‌های حمایتی از این دست نمی‌توانند به بهبود پایدار وضعیت معیشتی خانوارها منجر شوند. بر اساس آیین‌نامه، اعتبار کالابرگ باید متناسب با تغییر قیمت کالاها به‌صورت فصلی تعدیل شود، اما در فروردین و تیرماه۱۴۰۵ این افزایش انجام نشده است. همزمان، تامین منابع مالی طرح نیز با ابهام روبه‌رو است. برآورد مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد ادامه اجرای کالابرگ در ۶ماه آینده به بیش از ۶۰۰هزار‌میلیارد تومان منابع نیاز دارد و وابستگی منابع به درآمدهای نفتی، فروش فرآورده‌ها، تسعیر ارز و صندوق توسعه ملی، ریسک تامین مالی را افزایش داده است. همچنین مطالبات فروشگاه‌ها در مردادماه به حدود ۳۰هزار‌میلیارد تومان رسید. مرکز پژوهش‌ها پیشنهاد می‌کند به جای افزایش یکسان اعتبار برای همه، حمایت‌ها به‌صورت هدفمند و پلکانی افزایش یابد. بر این اساس، اعتبار دهک‌های پایین و خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی می‌تواند تا ۶۰درصد افزایش پیدا کند و سایر گروه‌ها متناسب با منابع موجود حمایت شوند.
شماره روزنامه: ۶۶۶۷
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۶
شماره خبر: ۴۲۹۸۰۶۶
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : شرایط اقتصادی یکی از عوامل موثر بر بروز جرائم و آسیب‌های اجتماعی است؛ هرچند نمی‌توان تمامی بزهکاری‌ها را به متغیرهای اقتصادی نسبت داد. شواهد پژوهشی نشان می‌دهد شوک‌هایی مانند تورم، رکود، بیکاری و نابرابری درآمدی، از طریق کاهش قدرت خرید، افزایش فشار روانی و تضعیف انسجام اجتماعی با افزایش سرقت، قتل و خودکشی ارتباط دارند. در ایران، پژوهشی درباره سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ نشان می‌دهد همزمان با افزایش تورم، تعداد سرقت‌های ثبت‌شده نیز رشد کرده است. همچنین بررسی داده‌های سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ نشان می‌دهد همبستگی نرخ دستگیرشدگان سرقت با تورم ۰.۶۸ و با نرخ فقر ۰.۶۲ بوده است. در مورد قتل نیز همبستگی با تورم ۰.۷۲ و با فقر ۰.۷۸ گزارش شده است. این ارقام به‌تنهایی رابطه علّی را اثبات نمی‌کنند؛ اما از وجود ارتباط میان شرایط اقتصادی و آسیب‌های اجتماعی حکایت دارند. مطالعات بین‌المللی نیز نشان می‌دهند تورم و نابرابری اقتصادی می‌توانند با افزایش جرائم خشن، به‌ویژه قتل، همراه باشند. این اثر در مناطق محروم، دارای فقر و بیکاری بالا و زیرساخت‌های ضعیف، شدیدتر بوده است. در حوزه خودکشی نیز پژوهش‌های انجام‌شده نشان می‌دهند متغیرهایی مانند بیکاری و تورم با نرخ خودکشی، به‌ویژه در گروه‌های سنی بالای ۴۰سال ارتباط دارند. در ایران نیز، بررسی سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ نشان می‌دهد همبستگی نرخ خودکشی با تورم ۰.۶۵ و با نرخ فقر ۰.۸۶ بوده است. مقابله پایدار با آسیب‌های اجتماعی تنها از مسیر سیاست‌های انتظامی و قضایی امکان‌پذیر نیست و بهبود شرایط اقتصادی نیز اهمیت دارد. مهار تورم، کنترل رشد نقدینگی، اصلاح نظام بانکی، تقویت رشد اقتصادی و کاهش فقر می‌تواند از فشارهای اقتصادی موثر بر بروز آسیب‌های اجتماعی بکاهد. در شرایطی که اقتصاد ایران در دهه ۱۳۹۰ رشد متوسطی نزدیک به صفر داشته و در بهار امسال نیز منفی ۱۰.۱درصد بوده، رفع موانع رشد همچون تحریم‌ها به یکی از الزامات مهم سیاستگذاری اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است.
شماره روزنامه: ۶۶۶۶
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۵
شماره خبر: ۴۲۹۷۸۰۷
صنعت و تجارت
دنیای اقتصاد : تجارت خارجی ایران در یک دهه گذشته، قدرت مبادله خود را به تدریج از دست داده است. بررسی شاخص قیمت کالاهای صادراتی و وارداتی نشان می‌دهد نسبت مبادله دلاری ایران از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ حدود ۵۱درصد افت کرده و به نزدیک نیمی از سطح ابتدای دوره رسیده است. همزمان، فاصله میان رشد قیمت ریالی و دلاری کالاها نشان می‌دهد کاهش ارزش پول ملی فشار قابل‌توجهی بر هزینه تجارت وارد کرده است. کارشناسان، بخشی از رشد قیمت واردات را مربوط به تغییر ترکیب کالاهای خریداری‌شده و افزایش هزینه مبادله در شرایط تحریم می‌دانند. در سمت صادرات نیز محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، قدرت چانه‌زنی صادرکنندگان ایرانی را کاهش داده است. فعالان تجاری معتقدند تشدید افت نسبت مبادله در سال‌های اخیر، ضرورت گشایش سیاسی، کاهش هزینه‌های مبادله، اصلاح سیاست‌های تجاری و ارزی و حرکت به سمت سبد صادراتی متنوع‌تر و با ارزش افزوده بالاتر را پررنگ کرده است.
شماره روزنامه: ۶۶۶۵
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۴
شماره خبر: ۴۲۹۷۵۴۷
بورس
دنیای اقتصاد : شماره دوم هفته‌نامه تخصصی «دورنما» منتشر شد. در این شماره به بررسی ورود اقتصاد ایران به دوره انقباض، ثبت رشد منفی در بهار ۱۴۰۵ و چشم‌انداز بازارهای ارز، طلا، بورس و مسکن در شرایط افزایش نااطمینانی و تشدید فشارهای اقتصادی پرداخته شده است.
شماره روزنامه: ۶۶۶۵
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۴
شماره خبر: ۴۲۹۷۵۰۹
باشگاه اقتصاددانان
دنیای اقتصاد : ریسک‌های سیاسی و تامین انرژی، مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر اقتصاد ایران در نیمه دوم۱۴۰۵ محسوب می‌شوند. رشد و تورم اقتصاد ایران تا پایان سال، بیش از هر چیز به تحولات ژئوپلیتیک، تداوم یا کاهش محدودیت‌های خارجی و مسیر روابط با جهان وابسته است. تداوم تنش و محدودیت‌ها می‌تواند به افت بیشتر تولید، کاهش ارزش ریال و افزایش تورم منجر شود؛ در مقابل، توافق، آتش‌بس و کاهش تحریم‌ها می‌تواند به احیای رشد و کاهش فشارهای تورمی کمک کند. برآوردها نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه در اسفند۱۴۰۵، در سناریوهای تشدید تنش، ثبات سطح تنش‌ها و کاهش تنش، به‌ترتیب حدود ۹۹، ۸۰ و ۶۲درصد خواهد بود. در بلندمدت نیز کسری بودجه، رشد نقدینگی، اصلاحات اقتصادی، رفع تحریم‌ها و بازسازی اعتماد به سیاستگذاری، از عوامل تعیین‌کننده مسیر اقتصاد خواهند بود. صنایع و معادن نیز در نیمه دوم سال۱۴۰۵ با چند فشار همزمان مواجهند که چشم‌انداز فعالیت بنگاه‌ها را مبهم کرده است. ناترازی انرژی، دشواری تامین مواد اولیه، محدودیت نقدینگی و اختلال در تجارت و حمل‌ونقل، ریسک فعالیت را افزایش داده است. صنایع انرژی‌بر و بنگاه‌های صادرات‌محور نیز بیش از سایر بخش‌ها در معرض این فشارها قرار دارند؛ وضعیتی که می‌تواند به کاهش تولید، افت صادرات و تعویق سرمایه‌گذاری‌ها منجر شود. سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» تاکید کرده است که وضعیت مالی بنگاه‌های صنعتی در نیمه دوم سال، تا حد زیادی به شرایط کلان اقتصاد بستگی دارد. برآیند دیدگاه فعالان اقتصادی نیز نشان می‌دهد که مسیر صنعت و معدن به تامین پایدار انرژی و سوخت، ازسرگیری تجارت و ثبات و پیش‌بینی‌پذیری اقتصاد وابسته است. ۱۸ اقتصاددان و ۹ فعال اقتصادی، چشم‌انداز اقتصاد ایران را در نیمه دوم ۱۴۰۵ بررسی کرده‌اند.
شماره روزنامه: ۶۶۶۴
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲
شماره خبر: ۴۲۹۷۲۳۲
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : بازوی پژوهشی مجلس در گزارشی با موضوع ابعاد فقر انرژی، تصویری متفاوت از عرضه انرژی ارائه می‌دهد. تقریبا تمام خانوارهای شهری و روستایی دسترسی مناسبی به برق و گاز دارند؛ با این حال، طی سال‌های اخیر، مدت‌زمان خاموشی‌ها و همچنین قطعی گاز صنایع افزایش یافته است.
شماره روزنامه: ۶۶۶۴
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲
شماره خبر: ۴۲۹۷۲۳۰
صنعت و تجارت
دنیای اقتصاد : تجارت خارجی می‌تواند موتور توسعه ایران باشد؛ محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» تاکید می‌کند که آزادسازی تجارت از سه مسیر افزایش رقابت، انتقال فناوری و ایجاد درآمدهای صادراتی، مسیر رشد اقتصادی را هموار می‌کند. به گفته او، برخلاف دیدگاهی که توسعه نهادها را مقدمه آزادسازی اقتصادی می‌داند، تجارت می‌تواند پیش از رسیدن اقتصاد به مراحل بالاتر توسعه، خود به شتاب‌دهنده این فرآیند تبدیل شود. با این حال، اقتصاد ایران طی سال‌های گذشته از اقتصاد جهانی فاصله گرفته و تحریم و محدودیت‌های تجاری، استفاده از ظرفیت جغرافیایی کشور را دشوار کرده است.
شماره روزنامه: ۶۶۶۴
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۲
شماره خبر: ۴۲۹۷۲۳۳
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : بازگشت دوباره بحث تثبیت نرخ دلار در شرایطی مطرح شده که اقتصاد ایران با محدودیت منابع ارزی، ریسک‌های سیاسی، محدودیت‌های تجاری و کاهش ظرفیت عرضه ارز مواجه است. در چنین وضعیتی، پایین نگه داشتن دستوری نرخ ارز می‌تواند به جای ایجاد ثبات پایدار، شکاف میان نرخ رسمی و بازار را افزایش داده و زمینه‌ساز شکل‌گیری رانت، تقاضای مازاد و در نهایت جهش ارزی شود. تجربه ارز ۴۲۰۰تومانی و ۲۸۵۰۰تومانی نشان می‌دهد که تثبیت نرخ غیرواقعی نمی‌تواند کمبود منابع ارزی را برطرف کند. دولت دوازدهم تا تیرماه۱۴۰۰ حدود ۶۶میلیارد دلار ارز ۴۲۰۰تومانی برای واردات کالاهای اساسی اختصاص داد؛ اما این سیاست نتوانست به اهداف مورد نظر دست یابد. همچنین رئیس کل بانک مرکزی درباره تجربه ارز ۲۸۵۰۰تومانی اعلام کرده است که این سیاست در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ حدود ۷.۵میلیارد دلار تعهد و بدهی ارزی ایجاد کرده و با پیش‌خور کردن منابع آینده، فشار ارزی را افزایش داده است. تثبیت نرخ پایین‌تر از سطح تعادلی، تقاضا برای ارز ارزان را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر می‌تواند انگیزه صادرکنندگان برای عرضه ارز با نرخ پایین را کاهش دهد. یکی از عوامل جهش نرخ ارز، در گذشته عدم بازگشت کامل ارز توسط تراستی‌ها و صادرکنندگان بوده است. همچنین به نظر می‌رسید برخی از حامیان تثبیت ارز، در پشت صحنه به دنبال گرفتن رانت از طریق این سیاست هستند. سیدکمال سیدعلی، معاون اسبق ارزی بانک مرکزی، در مصاحبه با «دنیای‌اقتصاد» اشاره کرد که چندنرخی بودن ارز و فاصله نرخ‌ها را از عوامل اصلی شکل‌گیری رانت می‌داند. به گفته او، کاهش نرخ ارز وارداتی لزوما به کاهش قیمت کالا برای مصرف‌کننده منجر نمی‌شود و ممکن است منفعت ناشی از ارز ارزان نصیب واردکننده شود. در این شرایط، به جای تثبیت دستوری، کاهش تدریجی شکاف نرخ‌های ارزی، شفافیت در تخصیص منابع و سیاست‌های هدفمند برای کالاهای ضروری می‌تواند مسیر مطلوب‌تری برای مدیریت بازار ارز باشد.
شماره روزنامه: ۶۶۶۳
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱
شماره خبر: ۴۲۹۷۰۰۵
سیاست گذاری
دنیای اقتصاد : رشد ۷۰ درصدی تعداد زنان سرپرست خانوار طی دو دهه اخیر و رسیدن آن به بیش از ۳.۵میلیون خانوار، در سال ۱۴۰۰، همراه با پراکندگی سیاست‌ها و غلبه رویکردهای صرفا حمایتی، باعث شده بسیاری از طرح‌های موجود به توانمندسازی پایدار منجر نشوند. در این راستا، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در یک گزارش سیاستی، گذار از حمایت‌های پراکنده به یک نظام یکپارچه، چندبعدی و توانمندساز را به عنوان راهکار اصلی بهبود رفاه خانوارها معرفی کرده است. اگرچه سرپرستی خانوار توسط زنان به خودی خود یک چالش اجتماعی محسوب نمی‌شود، اما کیفیت حضور این افراد در بازار کار می‌تواند مشکلاتی برای رفاه آنان به همراه بیاورد. این زنان علاوه بر تامین معیشت خانواده، با فقر، بیکاری، محدودیت فرصت‌های شغلی، کمبود مهارت، آسیب‌های اجتماعی و ضعف شبکه‌های حمایتی مواجه‌اند. نرخ اشتغال آنها تنها ۱۸ درصد (در برابر نرخ ۷۵ درصدی اشتغال مردان) است و سهم قابل‌توجهی در دو دهک پایین درآمدی دارند، درحالی‌که تنها ۱۴ درصد از این خوانوارها از پوشش حمایتی بهزیستی برخوردارند. قوانین بالادستی بر عدالت و فرصت برابر تاکید دارند، اما پراکندگی قوانین، نبود برنامه جامع توانمندسازی و برخی مواد قانون مدنی و کار که نقش سنتی مرد را به‌عنوان نان‌آور تثبیت می‌کنند، محدودیت ایجاد کرده‌اند.
شماره روزنامه: ۶۶۶۳
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۷/۱
شماره خبر: ۴۲۹۶۹۶۴
یادداشت
نیکلا گرجستانی* این نوشتار چکیده‌ای اجرایی و به‌بروزشده از تحلیل‌ها و پیشنهادهای نگارنده در سال‌های اخیر است.[۱] شوکی که جنگ‌های تحمیلی ۱۲ روزه و ۳۹ روزه اخیر به زیرساخت‌های نظامی و اقتصادی کشور و امنیت ذهنی مردم ایران وارد آورده، فرصتی تلخ اما میمون و بی‌نظیر برای بازنگری مسیر پیشِ رو فراهم کرده است. نوشتار حاضر در پنج بخش ارائه می‌شود: ۱) شرایط بحرانی کشور قبل و بعد از جنگ‌های تحمیلی اخیر؛ ۲) انتظارات مردم ایران؛ ۳) چالش‌های پیش رو برای برون‌رفت از ابر بحران‌های موجود؛ ۴) اولویت‌های راهبردی-سیاستی و ۵) لزوم حرکت به سوی حکمرانی توسعه محور.
