تغییر اجباری الگوی اجاره‌نشینی

- سهم هزینه مسکن در سبد مصرف خانوارهای شهری از ۴۳.۷درصد در سال۱۴۰۳ به ۴۱.۷درصد در سال ۱۴۰۴کاهش پیدا کرده درحالی‌که «توان مستاجرها برای پرداخت اجاره‌بها» محدودتر شده است

- افت ۲واحد درصدی فشار هزینه‌ای مسکن در سبد مصرف خانوار الزاما به معنای «بهبود دسترسی مناسب» نیست، اما احتمالا ناشی از «تغییر منفی کیفیت سکونت» برای جبران تورم خوراکی و سایر هزینه‌های ضروری‌تر زندگی است

شماره روزنامه: ۶۷۰۹ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۲۵ شماره خبر: ۴۳۰۸۶۵۴ مسکن و شهری

دنیای اقتصاد : سهم مسکن در مخارج خانوارهای شهری ایران، یک تغییر با دو صورت ظاهری و واقعی پیدا کرده است. طبق آمار رسمی، خانوارهای مناطق شهری کشور در سال گذشته ۴۱.۷درصد از هزینه‌های سبد مصرف خود را برای «تامین مسکن» اختصاص دادند که این بیانگر همان سهم اجاره در هزینه زندگی مستاجرها است. این سهم اما نسبت به سال۱۴۰۳، حدود ۲واحد درصد کاهش پیدا کرده است؛ حتی در استان تهران. اولین برداشت از این روند ممکن است «بهبود استطاعت مستاجرها» باشد؛ درحالی‌که واقعیت به سه دلیل غیر از این است. مهم‌ترین نشانه از «تداوم شرایط سخت اجاره‌نشینی» در شهرها را می‌توان در «حد نرمال» سهم هزینه مسکن در سبد مصرف جست‌وجو کرد.

ادامه نوشته

رکود صنعت یک‌ساله شد

مولفه قیمت خرید مواد اولیه در بالاترین سطح هفت سال اخیر خود قرار گرفت

شماره روزنامه: ۶۷۰۹ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۲۵ شماره خبر: ۴۳۰۸۶۳۸ صنعت و تجارت

دنیای اقتصاد : رکود صنعت در مهر۱۴۰۵ برای دوازدهمین ماه متوالی ادامه یافت؛ وضعیتی که نشان می‌دهد مشکلات تولید از یک دوره کوتاه‌مدت فراتر رفته و به مساله‌ای ماندگار برای بنگاه‌ها تبدیل شده است. بررسی شاخص مدیران خرید در مهرماه حاکی از آن است که تولید، سفارش‌های جدید و فروش محصولات همچنان در محدوده انقباضی قرار دارند و نشانه‌ای از بهبود تقاضا در بازار صنعتی دیده نمی‌شود. در این میان، کاهش سفارش‌های جدید و افت فروش از محدودیت بازار محصولات حکایت دارد؛ محدودیتی که در کنار دشواری تامین مواد اولیه، امکان برنامه‌ریزی برای ادامه فعالیت را از تولیدکنندگان گرفته است. موجودی مواد اولیه نیز برای هجدهمین ماه متوالی در محدوده انقباضی باقی مانده و شاخص قیمت خرید نهاده‌ها به بالاترین سطح خود در هفت سال اخیر رسیده است. این ترکیب نشان می‌دهد که بنگاه‌ها همزمان با کمبود و دشواری تامین مواد اولیه، با افزایش هزینه‌های تولید نیز مواجه هستند. از سوی دیگر، در شرایطی که قدرت خرید مشتریان محدود است و سفارش‌های جدید کاهش یافته، تولیدکنندگان نمی‌توانند به‌سادگی افزایش هزینه‌ها را به قیمت محصولات منتقل کنند. در نتیجه، فشار ناشی از افزایش هزینه‌ها به حاشیه سود و نقدینگی بنگاه‌ها منتقل می‌شود و توان آنها را برای حفظ ظرفیت تولید، جذب نیروی کار و سرمایه‌گذاری کاهش می‌دهد. به بیان دیگر، صنعت از دو سمت تحت فشار قرار دارد: تقاضای ضعیف، امکان فروش محصولات را محدود کرده و مشکلات تامین نهاده‌ها، فرآیند تولید را دشوارتر ساخته است. تداوم این وضعیت نشان می‌دهد که خروج از رکود صرفا با تسهیل تامین مواد اولیه یا ارائه تسهیلات به بنگاه‌ها امکان‌پذیر نیست و بهبود شرایط بازار فروش نیز باید در کانون سیاستگذاری قرار گیرد. تا زمانی که همزمان با رفع موانع تولید، تقاضای موثر برای محصولات صنعتی شکل نگیرد، بنگاه‌ها همچنان برای حفظ سطح فعالیت خود با دشواری روبه‌رو خواهند بود.

ادامه نوشته

زندگی قسطی روی تابلوها

شماره روزنامه: ۶۷۰۸ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۲۴ شماره خبر: ۴۳۰۸۴۰۸ خبر و دیپلماسی

دنیای اقتصاد : هجوم بیلبوردها به بزرگراه‌ها با وعده «خرید قسطی»، دیگر نه یک ابزار رفاهی، بلکه به ریسمان نجات معیشت شهروندان در برابر تورم تبدیل شده است. این روزها از کالاهای سرمایه‌ای گرفته تا هزینه‌های روزمره، همگی در منگنه اقساط گرفتار شده‌اند. محمد امیرپناهی، جامعه‌شناس، این پدیده را فراتر از یک تغییر در شیوه مصرف دانسته و تصریح می‌کند که «خرید قسطی» برای کالاهای ضروری دیگر یک ابزار مدیریت مالی نیست، بلکه نشانه‌ای از «تغییر در ساختار اقتصادی زندگی روزمره» و «مصرف آینده» است.

ادامه نوشته

تاثیر انتظارات در مهار تورم

شماره روزنامه: ۶۷۰۸ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۲۴ شماره خبر: ۴۳۰۸۴۳۴ سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با پدیده‌ای روبه‌رو شده که توضیح آن صرفا با رشد نقدینگی ممکن نیست. تا سال۱۳۹۶، نرخ تورم در اغلب سال‌ها پایین‌تر از رشد نقدینگی قرار داشت، اما از سال۱۳۹۷ این رابطه در بسیاری از سال‌ها معکوس شد. میانگین تورم از حدود ۱۵درصد در فاصله سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۶ به بیش از ۴۷درصد در سال‌های بعد رسید؛ درحالی‌که میانگین رشد نقدینگی تنها حدود ۸واحد درصد افزایش یافت. شکاف تورم و رشد نقدینگی در سال ۱۴۰۵ نیز به بیش از ۳۷واحد درصد رسید. این فاصله را نمی‌توان صرفا با کاهش تولید توضیح داد و نشان می‌دهد که سرعت گردش پول در شکل‌گیری تورم اهمیت بیشتری پیدا کرده است. عاملی که می‌تواند تحت تاثیر تغییر انتظارات و ارزیابی مردم و بنگاه‌ها از آینده باشد. تحولات سال‌های اخیر نیز از نقش پررنگ نااطمینانی‌های سیاسی در شکل‌گیری این انتظارات حکایت دارد. خروج آمریکا از برجام، امید به توافق در دوره بایدن، تشدید تنش‌های منطقه‌ای و در نهایت درگیری نظامی گسترده در سال۱۴۰۴، هر یک چشم‌انداز اقتصادی جامعه را تحت تاثیر قرار داده‌اند. در چنین شرایطی، کنترل رشد نقدینگی اگرچه برای مهار تورم ضروری است، اما به‌تنهایی کافی نخواهد بود. سیاستگذاران باید در کنار اصلاحات پولی و مالی، با کاهش نااطمینانی‌های خارجی و ایجاد تغییرات ملموس در نظام بودجه‌ریزی و بانکی، انتظارات و اعتماد عمومی را بازسازی کنند.

ادامه نوشته

محیط رشد سرمایه‌داری رفاقتی

شماره روزنامه: ۶۷۰۷ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۲۳ شماره خبر: ۴۳۰۸۱۹۵ سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : تحریم‌های اقتصادی در کشورهای دارای فساد سیاسی گسترده به‌جای تامین اهداف سیاسی، زمینه تقویت شبکه‌های رانت‌جویانه، گسترش سرمایه‌داری رفاقتی و افزایش خشونت‌های داخلی را فراهم می‌کند. یافته‌های یک پژوهش حاکی از آن است که تحریم‌ها با مختل کردن مسیرهای عادی تجارت و مبادلات مالی، فرصت‌های تازه‌ای برای قاچاق، واسطه‌گری غیرشفاف و کسب رانت توسط گروه‌های نزدیک به قدرت ایجاد می‌کنند. بررسی ۱۲۲کشور در فاصله سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۲۰ نشان می‌دهد تحریم‌های تجاری در کشورهای دارای فساد سیاسی بالا، با افزایش معنادار تلفات ناشی از منازعات داخلی همراه بوده‌ است. همچنین، تضعیف طبقه متوسط و تشدید نابرابری اقتصادی می‌تواند زمینه بروز نارضایتی‌ها و تنش‌های اجتماعی را فراهم کند. این یافته‌ها حاصل پژوهشی از محمدرضا فرزانگان، اقتصاددان ایرانی، و محمد الکردی البراوی، پژوهشگر مصری، است که در «ژورنال اقتصاد سیاسی اروپا» منتشر شده است. پژوهشگران تاکید می‌کنند مهار فساد، شفافیت در توزیع منابع و توجه به کیفیت حکمرانی باید در طراحی و اجرای سیاست‌های تحریمی مورد توجه قرار گیرد.

ادامه نوشته

پایان عصر ذخایر ارزان در سیستم بانکی

شماره روزنامه: ۶۷۰۶ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۲۱ شماره خبر: ۴۳۰۷۸۵۷ سیاست گذاری

مهدی کیخا*

بازار بین‌بانکی یکی از مهم‌ترین اجزای سازوکار انتقال سیاست پولی و محل انعکاس وضعیت واقعی نقدینگی در نظام بانکی است. اهمیت این بازار از آن جهت است که آنچه در آن مبادله می‌شود، برخلاف تصور رایج، پول به معنای عام یا منابع سپرده‌ای بانک‌ها نیست، بلکه ذخایر بانکی یا مانده حساب بانک‌ها نزد بانک مرکزی است که در تسویه بین‌بانکی، ایفای تعهدات پرداختی و رعایت الزامات قانونی مربوط به ذخایر مورد استفاده قرار می‌گیرد. بانک‌هایی که در پایان روز با مازاد ذخایر مواجه‌اند، می‌توانند منابع مازاد خود را در اختیار بانک‌های دارای کسری قرار دهند. بنابراین، نرخ بهره بین‌بانکی در واقع قیمت نهایی تامین ذخایر در بازار عمده‌فروشی پول است و تغییرات آن، بیش از هر چیز، از وضعیت عرضه و تقاضای ذخایر، توزیع آنها میان بانک‌ها و میزان کمیابی منابع تسویه در شبکه بانکی حکایت دارد.

ادامه نوشته

ایست رشد تقاضا در مهر ماه

شماره روزنامه: ۶۷۰۶ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۲۱ شماره خبر: ۴۳۰۷۸۵۹ سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : ارزش حقیقی تراکنش‌های شبکه شاپرک در مهرماه ۱۴۰۵ نسبت به ماه قبل ۱۱.۲درصد کاهش یافت و از حدود ۶۰۴همت در شهریور به حدود ۵۳۷همت رسید. بر اساس بررسی «دنیای‌اقتصاد» از آمار شاپرک، تعداد تراکنش‌ها نیز با ۳.۱درصد کاهش، از ۴‌میلیارد و ۸۷۲‌میلیون فقره به ۴‌میلیارد و ۷۲۱‌میلیون فقره رسید. به بیان دیگر، نسبت به شهریورماه، حدود ۱۵۱‌میلیون تراکنش کمتر صورت گرفت. این افت پس از ثبت رکورد ۱۸ ماهه در شهریورماه اتفاق افتاد که بخشی از آن به تقاضای پیش از بازگشایی مدارس، جبران تقاضای به‌تعویق‌افتاده پس از جنگ و تسویه‌های پایان‌دوره مالی مربوط بود. آمار تراکنش‌های مهرماه نشان می‌دهد که رونق تقاضا در شهریور تا حدودی موقتی بود و نمی‌توان آن را نشانه پایدار تقاضا دانست. در شرایط تورمی، ارقام اسمی تصویری گمراه‌کننده از مصرف خانوار ارائه می‌دهند و نیاز است که روند حقیقی تراکنش‌ها و تعداد تراکنش‌ها مبنا قرار گیرد.

ادامه نوشته

هفت خوان تجارت خارجی؛ خوان هفتم

چگونه می‌توان با ترکیب روش‌های بانکی، بازارهای ارزی، ریال دیجیتال و سوآپ، تجارت خارجی را امن‌تر و کم‌هزینه‌تر کرد؟

شماره روزنامه: ۶۷۰۴ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۱۹ شماره خبر: ۴۳۰۷۴۱۳ یادداشت

دکتر داود دانش‌جعفری*

یکی از موانع مهم توسعه تجارت خارجی ایران، دشواری نقل‌وانتقال پول، محدودیت روابط بانکی بین‌المللی، هزینه بالای تبدیل ارز و نبود اطمینان کافی در معاملات صادراتی و وارداتی است. در بسیاری از کشورها، تجارت خارجی با استفاده از بانک‌های معتبر، بازارهای عمیق ارز، خدمات بیمه و سامانه‌های پیشرفته پرداخت انجام می‌شود.

ادامه نوشته

ما استثناییم

شماره روزنامه: ۶۷۰۴ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۱۹ شماره خبر: ۴۳۰۷۳۳۵ سرمقاله

دکتر پویا جبل‌عاملی*

نقل است، داستایوفسکی در مراسم افتتاح مجسمه‌ای که برای یادبود پوشکین، شاعر و نویسنده پرآوازه روس، ساخته شده بود، درحالی‌که انتظار می‌رفت از غرور و بزرگی روسیه و مردمانش سخن به زبان آورد، رو به مخاطبانش نطقی بیان کرد که شاه‌بیت آن، این جمله بود: «ما مردم روس احتیاج داریم که خودمان را فریب ندهیم.» تو گویی این نویسنده بزرگ، حتی برای یک دم، حتی برای بزرگداشت زبان و ادبیاتی که خود در بالندگی آن نقش داشت، حاضر نبود از رویکرد رئالیستی و دیدن واقعیات، دست بردارد. اگر نخواهیم در دامان فریب خودخواسته قرار بگیریم دیدن واقعیات، با مرور داده‌ها و آمار و مقایسه آن با دیگران میسر است. آن زمان است که با واقعیت وضعیت خود بدون هیچ فریبی روبه‌رو خواهیم شد.

ما استثناییم + فایل صوتی

ما در قرن بیست‌ویکم در جهانی زیست می‌کنیم که رشد و سعادت اقتصادی دیگر ازآن گروه خاصی از کشورها نیست. این نیست که توسعه و پیشرفت ازآن غربی‌ها باشد و دیگر مردمان از آن بی‌بهره باشند. بگذارید نمونه بیاوریم. از آسیا شروع کنیم. از چین که بگذریم که از ابتدای قرن تا به حال درآمد سرانه واقعی آن قریب ۶برابر شده است و فقر مطلق نزدیک صفر شده، ویتنام را داریم که در همین دوره درآمد سرانه واقعی‌اش ۵برابر شده و نرخ فقر از حدود ۳۲درصد به رقم باورنکردنی ۱.۶درصد رسیده است. بنگلادشی‌ها، درآمد خود را از ابتدای قرن تا امروز سه‌برابر کرده‌اند و نرخ فقر مطلق از ۴۱درصد در سال۲۰۰۰ به ۵.۹درصد در سال۲۰۲۲ رسیده است. همین وضعیت تقریبا در مورد هند صادق است و اندونزی نیز لب به لب با این کشورها،‌ درآمد سرانه خود را ۲.۵برابر و فقر شدید را از ۶۶درصد سال۲۰۰۰ به زیر ۸درصد رسانده است.

در همین دوره بشنوید از کشورهای آفریقایی که تا همین اواخر کسی باور نداشت از میان آنان، سری در سرها بالا بیاید. روآندا کشوری برآمده از نسل‌کشی و خون، جایی که در سال۲۰۰۰، قریب به ۶۰درصد از مردم در فقر شدید بودند در سال۲۰۲۴، این رقم به ۲۷درصد رسیده است و طی این دوره، درآمد سرانه واقعی ۳.۴برابر شده است. اتیوپی، در شرق آفریقا، جایی که اسمش برای بسیاری نماینده فقر و بدبختی و ناداری است بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۶، رشد اقتصادی متوسط ۱۰.۹درصدی را ثبت کرده و از آن سال تاکنون نیز این رقم در حدود ۹درصد بوده است. نتیجه این رشد نصف شدن فقر شدید ۴۴درصدی در سال۲۰۰۰ بوده است. بگذارید به غرب آفریقا برویم: غنا. در این کشور نیز در طول قرن۲۱، درآمد سرانه دوبرابر شده و نرخ فقر از بالای ۵۰درصد به زیر ۲۰درصد رسیده است. اما لیست ما به همین جا ختم نمی‌شود، اوگاندا، تانزانیا و اغلب کشورهای شمال آفریقا، در سال‌های اخیر از رشد‌های اقتصادی مطلوبی بهره برده‌اند.

همین داستان در آمریکای لاتین کم و بیش تجربه شده است. پرو با رشد اقتصادی محسوس، تنها طی ۱۵سال نرخ فقر خود را یک‌سوم کرده است. بولیوی با سه‌برابر ساختن درآمد سرانه شهروندانش نرخ فقر شدید را از بالای ۲۸درصد تنها به ۳درصد رسانده است. برزیل نیز با دوبرابر ساختن درآمد سرانه واقعی، نرخ فقر را به ۳.۸درصد رسانده است. به همین شکل شیلی، جمهوری دومینیکن و آرژانتین خاویر میلی، توانسته‌اند بهبود اقتصادی را شاهد باشند.

سعادت و رفاه شهروندان از طریق رشد اقتصادی بالا که زاییده اقتصاد بازار محور، تجارت، کاهش بوروکراسی و عجین شدن با اقتصاد جهانی بوده، دیگر یک پرستیژ برای دنیای از ما بهتران و نژاد سفید نیست. این راهی است که بسیاری از کشورها در حال گام گذاردن در آن هستند و به همین علت است که نرخ فقر شدید از ۳۶درصد سال۲۰۰۰ به ۱۰درصد کنونی نزول یافته است؛ امری چشم‌گیر در سعادت نوع بشر.

اما در این قصه متاسفانه ما استثناییم. درحالی‌که همه جای جهان شاهد کاهش فقر است، آمار ما حکایت از آن دارد که فقر شدید که کمتر از ۲دهک جمعیت ایران در ابتدای قرن بوده اکنون به دهک چهارم جمعیت رسیده است. درآمد سرانه واقعی ایرانیان نیز از سال۲۰۱۰ تاکنون و بدون در نظر گرفتن اثر جنگ اخیر هیچ تغییر محسوسی نداشته و تنها در دهه ابتدایی قرن، ۱.۵برابر شده است.

هرچند برآمدن ترامپیسم باعث شد تا جهان قدری به سوی سیاست‌های حمایت‌گرانه و نگاه امنیتی چرخش کند، اما به‌خصوص در کشورهای ضعیف‌تر، ندای پیوند با اقتصاد جهانی طنین‌انداز است و کشورها همچنان از منافع آن برای بالا بردن رفاه شهروندانشان استفاده می‌کنند. در این روند اما ما، برخلاف جریان شنا کرده‌ایم. اگر جهان ثروتمندتر و مرفه‌تر می‌شود، اگر حتی آفریقایی‌ها وضعیت امروزشان بهتر از دیروز است، ایرانیان هر روز با فقری بیشتر از دیروز روبه‌رو هستند و فردا مجبورند کمتر از امروز مصرف کنند. بگذریم از اینکه ترس از دست دادن زیرساخت‌ها و جنگ و نااطمینانی نیز بار سنگینی بر روان آنان گذارده است. آیا ما بالاخره از این استثنا بودن خارج خواهیم شد؟ آیا درآمد سرانه ما روزی جهش خواهد کرد؟ آیا نرخ فقر معکوس خواهد شد؟ این روند استثنا بودن در نهایت چه زمانی متوقف می‌شود؟ اگر مردم ما بخواهند استثنا نباشند باید چه بر سر خود بیاورند تا تصمیم‌گیرندگان هم حاضر باشند راه دیگری را برای ایرانیان انتخاب کنند؟

* اقتصاددان

عصر زمستانی ساخت‌وساز

کدام مانع «مزاحمت بیشتری» برای سازنده‌ها ایجاد می‌کند؛ تورم یا مالیات؟

شماره روزنامه: ۶۷۰۴ تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۸/۱۹ شماره خبر: ۴۳۰۷۴۲۷ مسکن و شهری

دنیای اقتصاد : سال گذشته به اضافه بهار امسال را می‌توان «عصر زمستانی ساخت‌وساز» توصیف کرد؛ از این بابت که هم تیراژ تولید رشدهای منفی پی‌درپی داشته و هم حجم سرمایه‌گذاری ریالی در این بازار طی یک‌سال۱۴۰۴ با رشد واقعی منفی ۲۹ درصدی روبه‌رو شد. تعداد واحدهای مسکونی در پروانه‌های ساختمانی صادرشده در سال گذشته به کمتر از ۴۰۰هزار واحد رسید. دست‌کم چهار عامل سیاسی و اقتصادی مسبب وضع موجود است. سازنده‌ها در این شرایط ۴ روش را برای بقا در بازار انتخاب کرده‌اند. از جمله کاهش سرمایه‌گذاری جدید و تحویل واحدها بدون تکمیل آنها.

ادامه نوشته