نظریه پولی مدرن زیر ذره‌بین اقتصاد ایران

شماره روزنامه: ۶۴۵۰

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۱۱

شماره خبر: ۴۲۳۳۴۲۷

سیاست گذاری

داوود منظور* نظریه پولی مدرن طی سال‌های اخیر به یکی از بحث‌برانگیزترین رویکردها در اقتصاد کلان تبدیل شده است. این نظریه با چالش‌کشیدن برداشت سنتی از کسری بودجه و نقش دولت در اقتصاد، تصویر متفاوتی از توانایی دولت‌ها برای مدیریت منابع مالی ارائه می‌دهد. در این نگاه، دولت برخلاف خانوار و بنگاه اقتصادی با محدودیت مالی روبه‌رو نیست؛ زیرا امکان خلق پول در اختیار اوست و این ابزار می‌تواند در خدمت اهداف کلان مانند رشد و اشتغال قرار گیرد. اما پرسش مهمی پیش روی اقتصادهایی مانند ایران وجود دارد: آیا این نظریه می‌تواند نسخه‌ای عملی برای مدیریت اقتصادی در کشور باشد؟

ادامه نوشته

فناوری در اجماع لندنی

شماره روزنامه: ۶۴۵۰

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۱۱

شماره خبر: ۴۲۳۳۲۱۲

سرمقاله

احمدرضا سازگارنژاد* اخیرا کتابی به نگارش آندره ولاسکو -استاد سیاستگذاری عمومی مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن- و تیم بزلی -استاد اقتصاد مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن- با عنوان «اجماع لندن: سیاستگذاری اقتصادی در قرن۲۱» توسط انتشارات مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن (London School of Economics and Political Science) منتشر شد. اجماع لندن با نقد رویکردهای بنیادین و سیاست‌های اجماع واشنگتن در تلاش است تا رویکردی جدید به سیاستگذاری عمومی و اقتصادی ارائه دهد. اجماع لندن بر آن است تا تعادل از دست رفته میان دولت، بازار و جامعه را بازیابی کند.

ادامه نوشته

شارژ اقتصادی سرمایه اجتماعی

شماره روزنامه: ۶۴۴۹

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۱۰

شماره خبر: ۴۲۳۲۹۷۰

اقتصاد کلان

دنیای اقتصاد : یک جامعه شناس و یک اقتصاددان در میزگرد تجارت فردا با یکدیگر به گفت‌وگو پرداختند. مریم زارعیان و بهروز ملکی در میزگردی که در نشریه تجارت فردا منتشر شد، درباره اولویت‌های اصلاحاتی مورد نیاز امروز ایران برای بهبود وضعیت، گفت‌وگو کردند. در این گفت‌وگو مریم زارعیان با دید جامعه شناسانه خود اصلاحات اقتصادی را بر اصلاحات سیاسی مقدم دانست.

ادامه نوشته

سنجش پزشکیان در ۷ حوزه

شماره روزنامه: ۶۴۴۹

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۱۰

شماره خبر: ۴۲۳۳۰۴۲

سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : دولت چهاردهم با مجموعه‌ای از ناترازی‌ها و معضلات انباشته در هفت حوزه‌ انرژی، بودجه، فیلترینگ، سیاست خارجی، محیط‌زیست، مسکن و خودرو روبه‌رو است؛ بحران‌هایی که برای اصلاح، نیازمند تصمیم‌های سخت هستند. با وجود وعده‌های متعدد دولت در این حوزه‌ها، تقریبا هیچ اقدام موثر و پایداری انجام نشده است. تاخیرهای طولانی در اجرای سیاست‌ها، هزینه اجتماعی و اقتصادی اصلاحات را چندبرابر کرده است. در کنار بی‌اعتمادی عمومی، فضای مبهم سیاست خارجی و مخاطرات منطقه‌ای نیز دولت را به سمت محافظه‌کاری سوق داده است. اصلاحاتی مانند تغییر در سهمیه‌بندی بنزین یا اصلاحات بودجه‌ای نیز به‌صورت ناقص، کند و غیرقاطع پیش می‌رود. تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد اصلاحات زمانی با استقبال جامعه مواجه می‌شود که چشم‌انداز روشن و نتیجه‌محور داشته باشد؛ اما در حال حاضر، با اصلاحات محدود و سطحی، بحران‌ها نه‌تنها حل نمی‌شوند، بلکه دائما روی هم انباشته می‌شوند. به گفته کارشناسان، بدون وجود اراده سیاسی، تصمیم‌گیری قاطع و اجرای یک بسته جامع و همه جانبه‌نگر، اجرای اصلاحات موردی موفقیت‌آمیز نخواهد بود.

ادامه نوشته

کارنامه ارز ترجیحی

شماره روزنامه: ۶۴۴۸

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۹

شماره خبر: ۴۲۳۲۷۲۵

سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : جزئیات تخصیص ارز به کالاهای اساسی و داروها در بازه زمانی، فروردین تا پایان آبان‌ماه سال جاری به تازگی منتشر شده است. بر این اساس، در هشت‌ماه ابتدایی سال جاری در مجموع، ۸میلیارد و ۴۸۹میلیون دلار برای کالاهای اساسی و دارو‌ها تخصیص یافته است. از این میزان، ۷۶.۴درصد از کل‌ارز تخصیص یافته یعنی معادل ۶میلیارد و ۴۹۰میلیون دلار را وزارت جهاد کشاورزی دریافت کرده است. ۲۳.۶درصد مابقی به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تخصیص یافته و معادل یک‌میلیارد و ۹۹۹میلیون دلار است. در این بازه زمانی، ۱۱۵۹شرکت متقاضی ارز بوده‌اند که در این میان شرکت کشت و صنعت مدلل با دریافت ۵۷۱.۵میلیون دلار، بیشترین تامین ارز را داشته است. پس از آن شرکت آوا تجارت صبا با ۳۹۷.۸میلیون دلار و شرکت کشت و صنعت اکسون با ۳۵۷.۵میلیون دلار بیشترین ارز را دریافت کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود نیمی از کل ارز‌های تامین شده تنها به ۲۰شرکت اختصاص یافته است. به عقیده کارشناسان، تمرکز بالای تخصیص منابع ارزی می‌تواند آثار زیان‌باری داشته باشد.

ادامه نوشته

مکمل سیاستی اصلاح بنزین

شماره روزنامه: ۶۴۴۸

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۹

شماره خبر: ۴۲۳۲۷۲۷

سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : در روزهای گذشته خبر اصلاح قیمت بنزین منتشر شد که طی آن نرخ جدیدی برای مازاد مصرف بر سهمیه‌های قبلی در نظر گرفته شده است. با افزایش قیمت بنزین، بخش کوچکی از عقب‌ماندگی این حامل انرژی از تورم در ۶سال اخیر جبران می‌شود؛ اما با این حال اثر رفاهی آن به خانوارها منتقل نمی‌شود. در این شرایط کارشناسان معتقدند دولت نیز باید با حذف ردیف بودجه سازمان‌ها و شرکت‌های غیربهره‌ور و در نتیجه کاهش کسری بودجه، بخشی از فشار سیاست‌های اصلاحی را به دوش بکشد.

ادامه نوشته

انحراف ملکی نظام بانکی

«دنیای‌اقتصاد» بررسی می‌کند:

- تست خرابی نظام تامین مالی مسکن در ایران با ۸ سنسور جهانی

- چرا بانک‌ها انگیزه پرداخت تسهیلات ساخت و خرید مسکن را ندارند

- راز ملاکی بانک‌ها به رغم «ممنوعیت قانونی و مقرراتی» چیست؟

شماره روزنامه: ۶۴۴۸

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۹

شماره خبر: ۴۲۳۲۶۷۴

ساختمان

دنیای اقتصاد : نظام تامین مالی مسکن در ایران، دچار یک پارادوکس آشکار است؛ از‌ یک‌سو بازار رهنی (تسهیلات بلندمدت خرید خانه) به همراه وام‌های مشارکت در ساخت (تسهیلات ساخت خانه) با «خشکسالی تاریخی» دست‌وپنجه نرم می‌کند، اما از سوی دیگر وام‌های مسکن و ساختمان از مسیر فرعی برخی بانک‌ها صرف خرید زمین، ساخت «مال» و احداث انواع برج‌های مسکونی و اداری توسط شرکت‌های زیرمجموعه شبکه‌ بانکی می‌شود. سهم دارایی‌های منجمد ملکی از کل دارایی‌های برخی بانک‌ها به قدری از سطح متعارف و قانونی تجاوز کرده که آینده‌ای شبیه «بحران بانک اخیرا منحل‌شده»، آنها را نیز تهدید می‌کند. اگر بانک‌ها اعتبار ندارند، چگونه برای بنگاه‌های ملکی خودشان بی‌محابا منابع تخصیص می‌دهند؟ نتایج بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» نشان می‌دهد، ریشه مشترک «انحراف ملکی شبکه بانکی» و «از کارافتادگی بازار رهنی»، ترکیبی از «سیاست‌های دستوری و ابلاغی» است که اولی از سمت سیاستگذار پولی به‌صورت «نرخ سود» و دومی از سمت دولت به شکل «تسهیلات تکلیفی» به بانک‌ها تحمیل می‌شود. بانک‌ها برای دورزدن این ترکیب، به کار ملاکی مشغول شده‌اند. در این بررسی، شبکه بانکی ایران در ۸آزمون جهانی «تسهیلات مسکن» مردود شد. انجمن صنعت ساختمان نیز درباره این «گلوگاه تاریخی تامین مالی» هشدار داده است.

ادامه نوشته

بنزین در تله سیاستی

شماره روزنامه: ۶۴۴۷

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۸

شماره خبر: ۴۲۳۲۳۳۶

اندیشه

دنیای اقتصاد : انرژی در ایران دچار یک «تعادل بد» است؛ وضعیتی که به‌رغم ناکارآمدی، پایدار است. بنزین واضح‌ترین نماد این تعادل بد محسوب می‌شود. انباشت مشکلات ساختاری و ناترازی، نتیجه ترکیبی از سیاست‌های نادرست است. براساس مطالعات متعدد، یارانه انرژی، تولید و مصرف آحاد اقتصادی را به سمت فعالیت‌ها و صنایع کمتر بهره‌ور سوق داده، از رفاه کاسته و آثاری چون آلودگی بر جای گذاشته است. گذار از این تعادل بد نیازمند یک بسته سیاستی جامع است که بتواند یک بده‌بستان منطقی میان آثار رفاهی، محیط‌زیستی و تولیدی برقرار کند.

ادامه نوشته

مسیریابی شتاب قیمت‌ها

شماره روزنامه: ۶۴۴۷

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۸

شماره خبر: ۴۲۳۲۳۵۹

اقتصاد کلان

دنیای اقتصاد : تورم نقطه‌به‌نقطه در آبان‌ماه با ثبت نرخ ۴۹.۴درصد به بالاترین سطح خود در ۳۰ماه اخیر رسید؛ اتفاقی که نشان می‌دهد گسل‌های تورمی در اقتصاد ایران همچنان فعال‌ هستند. در همین ماه تورم ماهانه ۳.۴درصد گزارش شد که هرچند نسبت به ۵درصد اعلام‌شده در مهرماه کمتر است، اما همچنان بیانگر تداوم روند افزایشی قیمت‌هاست. رشد سریع متغیرهای پولی، بالا رفتن انتظارات تورمی و نوسانات ارزی، مهم‌ترین عواملی هستند که طی ماه‌های اخیر به شتاب تورمی دامن زده‌اند. از سوی دیگر، اجرای اصلاحات قیمت بنزین در میانه پاییز نیز موضوعی است که می‌تواند فشار بیشتری بر سطح عمومی قیمت‌ها وارد کند و انتظارات تورمی را در ماه‌های آینده تحت تاثیر قرار دهد. اکنون پرسش اصلی این است که تورم نقطه‌به‌نقطه تا پایان سال به چه عددی می‌رسد؟ بر اساس سه سناریو، در حالت خوش‌بینانه این نرخ می‌تواند به حدود ۵۰.۵درصد برسد. در سناریوی میانی، تورم پایان سال ۵۱.۷درصد برآورد می‌شود و در سناریوی بدبینانه احتمال نزدیک‌شدن آن به حدود ۵۵درصد وجود دارد.

ادامه نوشته

سایه‌روشن اصلاحات بنزینی

شماره روزنامه: ۶۴۴۶

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۶

شماره خبر: ۴۲۳۱۸۷۶

سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : انتشار طرح دولت برای تغییرات قیمت و سهمیه‌بندی بنزین از نیمه آذر، واکنش‌های متفاوتی را در میان کارشناسان و افکار عمومی ایجاد کرده است. «دنیای‌اقتصاد» با بررسی دیدگاه ۱۸ اقتصاددان، نماینده مجلس و کارشناس، تلاش کرده است تصویری جامع و ۳۶۰درجه‌ای از ابعاد این طرح را ارائه دهد. بر اساس جمع‌بندی این نظرات، بیشتر صاحب‌نظران معتقدند که در شرایط کنونی نمی‌توان نسبت به وضعیت مصرف و قیمت بنزین بی‌تفاوت بود و کشور نیازمند برنامه‌ای منسجم برای اصلاح حوزه حامل‌های انرژی است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که طرح جدید می‌تواند تا حدی مصرف را کنترل کند و منابعی برای دولت ایجاد کند، با این حال، برای اصلاحی کامل باید از قیمت‌گذاری دستوری فاصله گرفت و زمینه ایجاد بازار رقابتی بنزین فراهم شود. همچنین تقویت ناوگان حمل‌ونقل عمومی، بازنگری در قوانین مرتبط با عرضه خودرو و افزایش شفافیت و اطلاع‌رسانی، پیش‌شرط‌های موفقیت این سیاست‌ها هستند. «دنیای‌اقتصاد» همچنین در گزارشی تکمیلی پیامدهای رفتاری و قیمتی این تصمیم سیاستی را در بازار خودرو بررسی کرده است.

ادامه نوشته

ریسک‌های تجارت با اوراسیا

شماره روزنامه: ۶۴۴۵

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۵

شماره خبر: ۴۲۳۱۵۷۱

تجارت

دنیای اقتصاد : چالش‌های آینده تجارت ایران و اتحادیه اوراسیا بررسی شد. مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی ایران در یک گزارش، به مسائلی همچون «تحریم‌های سازمان ملل»، «تغییرات ژئوپلیتیک در منطقه» و «ضعف‌ زیرساخت‌ها در ایران» به‌عنوان موانع اصلی توسعه تجارت با این اتحادیه اشاره کرده است.

ادامه نوشته

فرسایش اجتماعی

شماره روزنامه: ۶۴۴۴

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۴

شماره خبر: ۴۲۳۱۲۲۶

باشگاه اقتصاددانان

موسی عنبری* وقتی از «تورم ساختاری» سخن می‌گوییم، مقصود پدیده‌ای است که از سطح امری صرفا اقتصادی فراتر رفته و به سایر حوزه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز سرایت کرده است. تورم، در حالت معمول، یک متغیر اقتصادی است؛ علت آن در سازوکارهای اقتصادی جست‌وجو و پیامدهای آن نیز عمدتا در همان حوزه تحلیل می‌شود.

ادامه نوشته

کالبدشکافی مشکلات ساختاری

شماره روزنامه: ۶۴۴۴

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۴

شماره خبر: ۴۲۳۱۲۲۳

باشگاه اقتصاددانان

مصطفی اسماعیلی* تحلیل تورم مزمن، تصویری فراتر از کاهش صرفِ قدرت خرید نمایان می‌سازد. تورم مزمن، نه یک پدیده خطی، بلکه یک عامل خورنده و غیرخطی است که مکانیسم‌های تخصیص منابع و سیگنال‌دهی در یک اقتصاد مدرن را مختل می‌کند.

ادامه نوشته

نمره سازمان‌ها در برنامه هفتم

شماره روزنامه: ۶۴۴۴

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۴

شماره خبر: ۴۲۳۱۲۹۱

سیاست گذاری

دنیای اقتصاد : مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی به ارزیابی عملکرد برنامه هفتم پیشرفت تا پایان شهریورماه۱۴۰۴ پرداخته است. در این گزارش به پابرجا بودن شکاف میان برنامه‌ریزی و اجرا در برنامه هفتم، عدم تطبیق بودجه۱۴۰۴ با اهداف برنامه، کمبود منابع و ضعف در نظارت و راهبری موثر اشاره شده است. دولت در گزارشی که به مجلس ارائه داده است، ۱۳۸حکم از احکام برنامه هفتم را غیرقابل اجرا توصیف کرده است. درحالی‌که این تعداد از احکام ۱۱درصد از کل احکام را شامل می‌شود، اما ۳۷درصد از احکام کمّی را تشکیل می‌دهند که بخش کلیدی برنامه هستند.

ادامه نوشته

شوک تحریم‌ها به طبقه متوسط

شماره روزنامه: ۶۴۴۴

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۴

شماره خبر: ۴۲۳۱۱۹۴

سرمقاله

دکتر محمدرضا فرزانگان* طبقه متوسط در ایران همواره نه تنها موتور محرک اقتصاد که پرچم‌دار اصلی تحولات اجتماعی و سیاسی نیز بوده است. از دوره پهلوی تا سال‌های پس از انقلاب، گسترش این طبقه، به‌ویژه در بستر درآمدهای نفتی، با افزایش کارآفرینی، تقاضا برای اصلاحات و بهبود حکمرانی گره خورده بود. بنابراین، مطالعه تحولات این قشر در مواجهه با چالش‌های بزرگ، نظیر تحریم‌های اقتصادی بین‌المللی، برای درک مسیر توسعه بلندمدت کشور حیاتی است. اینجانب و همکارم نادر حبیبی در پژوهشی که در «نشریه اروپایی اقتصاد سیاسی» منتشر شد، به این پرسش کلیدی پرداختیم که در غیاب تحریم‌های شدید اقتصادی اعمال‌شده بر ایران پس از سال۲۰۱۲، سهم جمعیتی طبقه متوسط چه روندی را طی می‌کرد. برای پاسخ به این سوال، از «روش کنترل ترکیبی» بهره گرفتیم.

ادامه نوشته

خطر بحران مالی سالمندی

شماره روزنامه: ۶۴۴۲

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۱

شماره خبر: ۴۲۳۰۵۶۵

اقتصاد کلان

دکتر وحید نوبهار* دکتر نسرین حضار مقدم** سالمندی جمعیت پدیده جهانی است که ریشه در ارتقای امید به زندگی و کاهش بی‌سابقه نرخ باروری دارد و در تئوری گذار جمعیتی، یک دگرگونی اجتناب‌ناپذیر ساختار سنی تلقی می‌شود. در وهله نخست این تحول یک مساله اجتماعی بوده و نیز چالشی با ابعاد عمیق مالی و اقتصادی است که نیازمند رویکردی جدید و برنامه‌ریزی برای مدیریت ریسک‌های بلندمدت است.

ادامه نوشته

شاگرد اول هوش‌مصنوعی

شماره روزنامه: ۶۴۴۲

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۱

شماره خبر: ۴۲۳۰۴۷۸

بازار دیجیتال

دنیای اقتصاد : چت‌جی‌پی‌تی به سلطان بلامنازع هوش‌های مصنوعی تبدیل شده است. جدیدترین نظرسنجی انجام‌شده نشان می‌دهد این چت‌بات همچنان محبوب‌ترین چت‌بات جهان است. ۸۲درصد از کاربران گفته‌اند که حتی به چت‌بات‌های دیگر رجوع نمی‌کنند. چت‌جی‌پی‌تی حتی روی دسک‌تاپ و تبلت، بیشتر از سایر چت‌بات‌ها استفاده می‌شود.

ادامه نوشته

موتور دولتی پول پرقدرت

شماره روزنامه: ۶۴۴۲

تاریخ چاپ: ۱۴۰۴/۰۹/۱

شماره خبر: ۴۲۳۰۵۶۷

اقتصاد کلان

دنیای اقتصاد : بر اساس گزارش بانک مرکزی، نرخ رشد نقدینگی در مردادماه سال جاری با ثبت رقم ۳۶.۶درصد به بیشترین مقدار در سه‌سال اخیر رسید. نرخ رشد پایه پولی نیز با ثبت رقم ۳۱.۵درصد به بیشترین مقدار ۲۰ماه اخیر رسیده است. افزایش همزمان نرخ رشد پایه پولی و نقدینگی می‌تواند یک علامت هشدار برای نرخ تورم در ماه‌های آتی باشد. یکی از دلایل اصلی رشد پایه پولی در سال جاری، افزایش بدهی دولت به بانک مرکزی است. میزان بدهی دولت به بانک مرکزی در یک‌سال منتهی به مرداد سال جاری حدود ۱۰۰درصد رشد کرده است. برخی گزارش‌ها حاکی از دریافت تنخواه ۲۷۵همتی دولت در نیم‌سال نخست است که البته باید تا پایان سال این مقدار به بانک مرکزی بازگردانده شود. در کنار این سیاست، رشد دارایی‌های خارجی بانک مرکزی نیز یکی از عوامل مثبت در رشد پایه پولی بوده است. در مقابل، در سال جاری میزان بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی روند کاهشی را ثبت کرده و اثر کاهشی در رشد پایه پولی داشته است.

ادامه نوشته