اقتصاد جهان پس از کرونا
امیدهای بر باد رفته
جاناتان واتس گاردین یکی از اثرات همهگیری ویروس کرونا در هفتههای اخیر، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و بهبود شرایط آب و هوایی شهرهای بزرگ بوده است. تغییرات زیستمحیطی حاصل از این بحران، نخستین بار از فضا مشاهده شد و سپس مردم شهرهای مختلف شاهد آبی شدن دوباره آسمان، پاک شدن هوا و حتی بهبود وضعیت محیطزیست در جنگلها بودهاند. با آنکه لطمات این همهگیری برای اقتصاد جهان و جان انسانها بسیار بزرگ بوده، اما حداقل طبیعت در وضعیت بهتری قرار گرفته است.
تعطیلی کارخانهها و در خانه ماندن انسانها در دهها کشور بزرگ صنعتی از جمله چین، انگلستان، آلمان و ایتالیا سبب کاهش قابل ملاحظه انتشار گازهای گلخانهای شده است. از دید بسیاری از دانشمندان آنچه اکنون در وضعیت آب و هوای کره زمین رخ داده نمونهای از وضعیت در دورانی است که استفاده از سوختهای فسیلی به حداقل میرسد. اما واقعیت این است که تحقق چنین جامعهای در آینده، نه به ویروس کرونا بلکه به تصمیمهای سیاسی دولتها و شرکتها وابسته است.
در چند دهه اخیر جای پای بشر بر کره زمین هر روز عمیقتر و منفیتر شده و اکنون کمی از اثرات این دوران کاسته شده است. ترافیک هوایی نسبت به سال گذشته به نصف کاهش یافته و ترافیک جادهای نیز به شدت کاهش پیدا کرده است. شاخصهای اصلی وضعیت محیط زیست که در نیم قرن اخیر همواره نگرانکننده بودند کمی بهبود یافتهاند. در چین که بزرگترین منتشرکننده گازهای گلخانهای است، میزان انتشار این گازها ۲۰ درصد پایین آمده است. در اروپا میزان کاهش انتشار این گازها بیشتر از چین است و در آمریکا نیز همین میزان کاهش مشاهده شده است. در بحران مالی سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ نیز میزان انتشار گازهای گلخانهای کاهش یافته بود.
تردیدی وجود ندارد که صنعت انرژی از وضعیت کنونی به شدت لطمه دیده است. قیمت نفت بیش از ۶۰ درصد پایین آمده و فروش خودرو ماه قبل حدود ۵۰ درصد کمتر بود. همچنین تعداد بسیار زیادی از مردم یاد گرفتهاند به جای ملاقات حضوری، از طریق فضای مجازی فعالیتهای کاری خود را انجام دهند. این یک خبر مثبت برای محیطزیست است، زیرا سوختهای فسیلی بزرگترین منبع آلودگی هوا هستند. حالا برخی تحلیلگران معتقدند آنچه در هفتههای اخیر رخ داده میتواند آغاز یک روند بلندمدت مثبت باشد که در آن مصرف سوختهای فسیلی کاهش مییابد و وضعیت محیطزیست بهبود پیدا میکند. البته عدهای نیز محتاط هستند، به این معنا که معتقدند دولتها با توجه به هزینههای بالای شرایط کنونی، روند مثبت کاهش مصرف سوختهای فسیلی را ادامه نخواهند داد. در هفتههای اخیر دهها میلیون نفر از مردم جهان شغل خود را از دست دادهاند، شرکتهای کوچک و بزرگ در آستانه ورشکستگی قرار گرفتهاند و تولید ناخالص داخلی کشورهای بزرگ به شدت کاهش یافته است.
این بدان معناست که هنوز خیلی زود است بخواهیم برای تحولات مثبت در محیطزیست جشن بگیریم. امیدها به اینکه همهگیری ویروس کرونا حرکت به سمت یک دنیای پاکتر را تسریع خواهد کرد از پیش به موانع سیاسی برخورد کرده است. برای مثال مدیران شرکتهای نفتی بر ترامپ فشار وارد کردهاند تا ترتیبی دهد که قیمت نفت بالا رود تا آنها بتوانند به تولید ادامه دهند. همچنین آژانس حفاظت از محیط زیست اجرای قوانین زیست محیطی را متوقف کرده است. اگر دولتها نخواهند تغییرات بزرگ در رویههای قبلی ایجاد کنند و همه چیز پس از بحران کنونی مثل قبل شود، تغییرات مثبت زیست محیطی زود گذر خواهد بود.
بحران بعدی چیست؟
جان هیلسنرات وال استریت ژورنال اثرات کامل همهگیری ویروس کرونا تا سالها مشخص نخواهد شد، اما یکی از نتایج این همهگیری که از همین حالا کاملا مشخص است این است که پس از بحران کنونی، دولتها، شرکتها و خانوادهها زیر کوهی از بدهیهای جدید قرار خواهند گرفت. در واقع یکی از ویژگیهای دنیای پس از کرونا، حجم بسیار بالای بدهی تمام فعالان اقتصادی است. کسری بودجه فدرال در سال مالی منتهی به ۳۰ سپتامبر امسال به ۳ هزار و ۶۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید، شرکتها در حال کمتر کردن استفاده از خطوط اعتباری بانکها و انتشار اوراق قرضه هستند و آمارها نشان میدهد خانوادهها در حال استفاده بیش از پیش از خطوط اعتباری هستند.
رشد بدهیها به عملکرد دولتها و بخش خصوصی پس از پایان بحرانی کنونی، شکل خواهد داد و این اثرگذاری عمیق، سالها ادامه پیدا خواهد کرد. این یکی از عواملی است که از رشد بالای اقتصادی جلوگیری میکند. بسیاری از اقتصاددانها معتقدند نرخ پایین بهره به کشور کمک میکند، حجم رو به رشد بدهیها را مدیریت کند. آنها همچنین میگویند اگر شرکتها و خانوادهها به جای سرمایهگذاری و مصرف، پول خود را صرف بازپرداخت بدهیها کنند رونق پس از بحران کنونی بسیار محدود خواهد بود. اقتصاددان دانشگاه کالیفرنیا میگوید: «دولت، شرکتها و مردم با یک شوک منفی مواجه هستند و توصیهای که در کتابهای اقتصاد برای این شوک کوتاهمدت مطرح شده استقراض است. استقراض به معنای انتقال فعالیتهای اقتصادی از آینده به حالاست.»
در گذشته، بحرانها و افزایش بدهی دولت به تغییرات در قوانین مالیاتی و نوسانهای بزرگ در نرخ تورم منجر شده است. در بخش خصوصی، میزان بدهی عامل تعیینکننده رشد یا ورشکستگی شرکتهاست. افزایش مالیات یا کاستن از هزینهها برای کم کردن کسری بودجه یک عامل مهم فشار بر اقتصاد است. بانک مرکزی برای عبور کشور از دورانهای بدهی، نقشی بزرگ بر عهده دارد. این نهاد بر مبنای تغییرات نرخ تورم و توانایی شرکتها برای بازپرداخت بدهیهای خود، هزینه بازپرداخت بدهی را بالا یا پایین میآورد. در هفتههای اخیر بانک مرکزی اقدامات بسیار فراگیر برای حمایت از اقتصاد انجام داده، اما این نهاد با چالشها و ابهامهای عمیق مواجه خواهد بود. برای مثال باید به این سوال پاسخ داده شود که بانک مرکزی چه وقت و چطور میخواهد سیاستهای حمایتی خود را معکوس کند. طی بحران مالی و رکود اقتصادی سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ سبد دارایی بانک مرکزی از ۸۰۰ میلیارد دلار به ۴ هزار و ۵۰۰ میلیارد دلار افزایش یافت. بانک مرکزی پس از بهبود شرایط اقتصادی بخشی از این داراییها را رد کرد. اکنون که در مراحل اولیه بحران همهگیری کرونا هستیم، سبد دارایی بانک مرکزی از 3800 میلیارد دلار در سپتامبر سال گذشته به ۵ هزار و ۸۰۰ میلیارد دلار افزایش یافته است و پیشبینی میشود در ماههای آینده هزاران میلیارد دلار به آن افزوده شود. البته اقتصاددانها معتقدند اگر در چند هفته اخیر اقدامی از سوی بانک مرکزی انجام نمیشد، اکنون آمریکا با ترکیبی از رکود بزرگ و بحران مالی سال ۲۰۰۸ مواجه بود. دولت آمریکا اکنون حدود ۱۸ هزار میلیارد دلار بدهی دارد. این مبلغی است که دولت برای تامین بودجه خود استقراض کرده است و حدود ۹۰ درصد تولید ناخالص داخلی آمریکا را تشکیل میدهد. قبل از بحران همهگیری کرونا، بدهیها به دلیل افزایش هزینه دولت و کاهش مالیات رشد کرده بود. بدهی دولت در ماههای آینده افزایش خواهد یافت و عامل اصلی این رشد لزوم جبران زیانهای حاصل از بحران کروناست.
در دورههای قبل، هنگامی که بدهی دولت بالا میرفت نقش دولت در حیات اقتصاد تغییر میکرد. پس از پایان بحران کنونی، بحثها بر سر اینکه چه کسی قرار است این میزان بدهی را پرداخت کند شروع خواهد شد و این یک بحث سیاسی است. از لحاظ نظری، خرید میزان بالای اوراق قرضه دولت از سوی بانک مرکزی زمینه افزایش نرخ تورم را فراهم خواهد کرد، زیرا پول به سیستم مالی تزریق میشود و آن پول در نهایت به خانوادهها منتقل میشود و بر مصرف و قیمتها میافزاید. البته درباره اینکه نرخ تورم حتما بالا خواهد رفت قطعیتی وجود ندارد. ژاپن یک نمونه افزایش نیافتن نرخ تورم به رغم تزریق میزانی بسیار بالا نقدینگی به اقتصاد است.
بدهی شرکتها قبل از بحران کنونی در حال افزایش بود و از این پس با سرعت بیشتری رشد خواهند کرد و این در حالی است که سود شرکتها به شدت کاهش خواهد یافت. در نتیجه شرکتها به سمت انتشار اوراق قرضه حرکت کردهاند، البته از خطوط اعتباری بانکها نیز استفاده میکنند. تحلیلگران معتقدند میزان بدهیها پس از بحران کنونی حداقل در یک حوزه اثرگذار خواهد بود، یعنی توانایی رقابت و ادامه حیات شرکتها. شرکتهایی که قبل از بحران، بدهی بالا داشتند پس از بحران دورانی سخت پیشرو خواهند داشت در نتیجه تعداد زیادی از شرکتها دچار ورشکستگی خواهند شد. در مجموع، دنیای پس از کرونا برای خانوادهها، شرکتها و دولت آمریکا یک دنیای مملو از بدهی است و رهایی از این بدهی به سالها زمان نیاز دارد.
بازگشت دولت بزرگ؟
گروه نویسندگان پولیتیکو بحرانی با این ابعاد، بسیاری از جنبههای زندگی انسانها را دگرگون خواهد کرد. برخی از این تغییرات مثبت و برخی منفی خواهند بود. در مطلب حاضر به دیدگاههای عدهای از صاحبنظران درباره این تغییرات اشاره میکنیم. از دید بسیاری از افراد، گستردگی بحران همهگیری ویروس کرونا عاملی شبیه حوادث یازدهم سپتامبر یا بحران مالی سال ۲۰۰۸ است که تغییرات ماندگار در جوامع به وجود آوردند. ویروسی که ما را برای ماهها در خانه قرنطینه کرده از پیش در حال ایجاد تغییر در روابط مردم با دولت، دولتها با یکدیگر، ساختار شرکتها، جهتگیری فعالیتهای تولیدی و خدماتی و... است و درباره این تغییرات پرسشهای متعددی مطرح شده است. این بحران، هم یک تهدید است و هم فرصتهایی پدید خواهد آورد. استفاده بهتر از فناوری، تغییر دیدگاههای اشتباه سیاسی، اصلاح روندهای اقتصادی و دور شدن از فردگرایی و یکجانبهگرایی، برخی از این فرصتها هستند.
دبورا تانن، استاد زبانشناسی دانشگاه جورج واشنگتن میگوید حوادث ۱۱ سپتامبر به ما آموخت ما نسبت به حوادثی که فکر میکردیم فقط در دوردستها رخ میدهد آسیبپذیر هستیم. بحران مالی سال ۲۰۰۸ نیز به ما یاد داد اشتباهات میتوانند گریبانگیر ما شوند. بحران کنونی دیدگاههای بشر درباره بسیاری از مسائل را برای همیشه تغییر خواهد داد. برای مثال اکنون میدانیم فناوری تا چه حد میتواند به ما کمک کند از خطرات دور بمانیم و همزمان، با دیگران در ارتباط مجازی باشیم. این تحول در دیدگاه برای همیشه بر زندگی ما اثر خواهد داشت.
مارک لورنس، استاد علوم سیاسی معتقد است نوع جدیدی از همبستگی ملی ایجاد شده است. آمریکا همواره وطنپرستی را معادل جنگ با دیگران دانسته است. اما اکنون میدانیم کسانی که در خط مقدم دفاع از کشور هستند سربازان نیستند بلکه آنها پزشکان، پرستاران، معلمان، دانشمندان و... هستند. این یک نگاه جدید و بسیار ارزشمند است که بر یکپارچگی ملی خواهد افزود و اثرات پایدار خواهد داشت.
اریک کلاینن برگ، استاد جامعهشناسی دانشگاه نیویورک معتقد است فردگرایی برای همیشه تضعیف خواهد شد. همهگیری ویروس کرونا عشق ما به جامعه بازارمحور و فردگرایی را پایان میدهد. ما اکنون میبینیم که الگوهای بازارمحور و رفتارهای خودخواهانه میتوانند سبب تشدید یک بحران شوند. بحران که پایان یافت، جامعه آمریکا سرمایهگذاریهای جدید در بهداشت و خدمات عمومی خواهد کرد. ما به شکلی عمیقتر به این باور رسیدهایم که سرنوشت همه ما به هم گره خورده است بنابراین باید از فردگرایی عبور کرد. بحران کنونی ما را وادار میکند به این فکر کنیم که چه کسی هستیم و ارزشهایمان چیست و در بلندمدت نسخه بهتری از خود را کشف خواهیم کرد.
کاترین مانگووارد، سردبیر مجله خرد reason معتقد است همهگیری ویروس کرونا بسیاری از موانع مصنوعی در برابر زندگی آنلاین را از میان خواهد برد. مسلما همه چیز نمیتواند به شکل مجازی درآید. اما در بسیاری از حوزههای زندگی، حرکت به سمت افزایش نقش فضای مجازی از سوی نهادهای قدرتمند محدود شده است. حالا همه مجبور هستند در خانه بمانند. بسیاری از کارها به شکل اینترنتی و در فضای مجازی انجام میشود. بسیاری از امکانهای این فضا به نمایش گذاشته میشود و والدین درک میکنند آموزش از طریق اینترنت میتواند بسیار مفید باشد، هزینههای پایینتر و کارآیی بالاتر داشته باشد. در این بحران استفاده از امکانات اینترنت و فضای مجازی بیسابقه بوده و این تحول قابل عقبگرد نیست.
شری ترکل، استاد مطالعات اجتماعی در دانشگاه امآیتی معتقد است سبک زندگی دیجیتال تحت تاثیر بحران کنونی سالمتر خواهد شد. این به آن معناست که رفتارهای بسیار مفیدتر از سوی گروههای مختلف مشاهده شده است: کارآفرینها فرصت پیدا کردهاند به سوالات مخاطبان پاسخ دهند، مربیهای یوگا کلاسهای مجازی رایگان گذاشتهاند، بسیاری از آموزشگاهها با تغییر شیوه آموزش توانستهاند بر تعداد دانشجوها بیفزایند و علاقهمندان بیشتری توانستهاند در دورههای آموزشی آنلاین شرکت کنند. همچنین تبادل اطلاعات مفید در زمینههای مختلف بیشتر شده است. این یعنی از ابزارهای دیجیتال بهینهتر استفاده شده است. پس از بحران، این رفتارها تا اندازه زیادی ادامه پیدا خواهد کرد زیرا فواید آن درک شده است و متقاضیان این شکل از ارتباطات افزایش یافتهاند.
مارگارت اومارا، استاد تاریخ دانشگاه واشنگتن معتقد است «دولت بزرگ» بازمیگردد. شیوع ویروس کرونا سبب شده دولت در سطوح مختلف یعنی فدرال، ایالتی و محلی، نقش بزرگتری در زندگی مردم پیدا کند. هر روز به گزارشهای مقامات بهداشتی دولت و توصیههای فرماندارها و... گوش میدهیم و این به معنای مشاهده نقشآفرینی دولت بزرگ در زندگی ماست. همچنین شاهد پیامدهای مرگبار چهار دهه سرمایهگذاری ناکافی در زیرساختهای بهداشتی و درمانی هستیم. آمریکا برای خروج از این وضعیت نه تنها به حضور فراگیرتر دولت نیاز دارد بلکه باید دولتی منطقیتر قدرت را دست بگیرد.
تاد تاکر، رئیس مطالعات حوزه حاکمیت در موسسه روزولت معتقد است یکی از اثرات شیوع ویروس کرونا و تحولاتی که در اثر این عامل رخ داده تقویت زنجیره داخلی عرضه است. بسته شدن مرزها و تعطیلی کارخانهها در اکثر کشورها نقاط ضعف بخش تولید را نشان میدهد. وابستگی شدید به زنجیره بینالمللی عرضه تبعات بزرگی برای اقتصاد دارد در نتیجه حداقل در حوزه تولید محصولات بسیار مهم نظیر فولاد باید طوری عمل کرد که در صورت بروز یک بحران، اقتصاد فلج نشود. پس از بحران کنونی تغییراتی در زنجیرههای عرضه رخ خواهد داد.
تدا اسکوکپول، استاد جامعهشناسی دانشگاه هاروارد معتقد است در آینده بر شکاف نابرابریها در جامعه آمریکا افزوده خواهد شد. بحثها درباره نابرابری در آمریکا اغلب به رشد شکاف درآمدی بین یک درصد ثروتمندترینها و ۹۹ درصد دیگر جمعیت مربوط است اما یک شکاف مهم دیگر که در حال عمیقتر شدن است شکاف بین ۲۰ درصد جمعیت طبقه بالا و ۸۰ درصد دیگر مردم است. بحران کنونی بر عمق و گستردگی این شکاف خواهد افزود. طی چند دهه اخیر درآمد ۲۰ درصد بالای هرم درآمدی با سرعت بسیار بالاتری افزایش یافته است. اعضای این ۲۰ درصد عموما زوجهای با تحصیلات بالا هستند که به شغلهای مدیریتی یا تخصصی مشغولند. آنها در خانههای مجهز به اینترنت و دیگر امکانات زندگی میکنند و فرزندان آنها اتاقهای مخصوص خود دارند. در نتیجه از هر جهت زمینه برای کار از خانه فراهم است. بحران کنونی زیانی به این گروه وارد نمیکند اما ۸۰ درصد دیگر جمعیت دارای حاشیه امن مالی نیستند. برخی از آنها شرایط سخت کنونی را پشت سر خواهند گذاشت اما بقیه شغل خود را از دست میدهند و دچار بدهی میشوند. امکان کار از خانه برای آنها چندان فراهم نیست و میزان ابتلا به ویروس کرونا در این گروه بسیار بالاتر از گروه اول است.
عادات جدید مصرفکنندگان
جک نیکاس نیویورک تایمز در حالی که دیگر بخشهای اقتصاد تحت تاثیر شیوع ویروس کرونا دچار مشکلات عمیق شدهاند، کسب و کار شرکتهای بزرگ فعال در حوزه فناوری پر رونق است و حتی رونق بیشتری پیدا کرده است. این یک تحول پایدار است و پس از بحران هم ادامه پیدا خواهد کرد. شرکت آمازون اعلام کرده در حال استخدام ۱۰۰ هزار نیروی کار برای بخش انبارداری است تا بتواند تقاضای رو به رشد را پاسخ دهد. مارک زاکربرگ، مدیر شرکت فیسبوک اعلام کرده ترافیک ویدئو کالینک و ارسال پیام فیسبوک به شدت افزایش یافته است و شرکت مایکروسافت اعلام کرده تعداد استفادهکنندگان از نرم افزار همکاری آنلاین طی یک هفته ۴۰ درصد رشد کرده است.
همهگیری ویروس کرونا سبب شده از همه خواسته شود در خانه بمانند و از آن جا کار کنند. این عامل، اتکا به خدمات شرکتهای بزرگ فعال در حوزه فناوری را بیشتر کرده و روندهایی که از پیش برای این شرکتها سودآور بوده تقویت شده است. در سالهای اخیر شرکت آمازون همواره یک رقیب بزرگ برای فروشگاهها بوده است. حالا مدتی است مردم تمایل ندارند به فروشگاهها مراجعه کنند، در نتیجه برای خرید طیفی گسترده از کالاها از خدمات شرکت آمازون استفاده میکنند. از سوی دیگر خدمات نمایش فیلم شرکت نتفلیکس از پیشفروش بلیت سینماها را کاهش داده و اکنون به دلیل تعطیل شدن سینماها مخاطبان نتفلیکس و یوتیوب به شدت افزایش یافتهاند. همچنین شرکتهای مختلف، مراکز داده خود را کنار میگذارند تا از خدمات محاسبات ابری شرکتهای آمازون، مایکروسافت و گوگل استفاده کنند و انتظار میرود این تغییر الگو در آینده سرعت بیشتری پیدا کند زیرا میلیونها نیروی کار مجبور هستند از خانه کار کنند و اگر از خدمات شرکتهای بزرگ فناوری استفاده نشود، زیرساختهای فناوری شرکتها تحت فشار قرار خواهند گرفت. حتی شرکت اپل که قبلا تصور میشد از همهگیری ویروس کرونا به شدت لطمه ببیند، زیرا به مشتریها و کارخانههای خود در چین وابسته است در شرایط کاری مناسبی قرار دارد. بسیاری از کارخانههای اپل فعالیت خود را از سر گرفتهاند، مردم برای استفاده از خدمات دیجیتال این شرکت پول بیشتری میپردازند و این شرکت حتی یک محصول جدید روانه بازار کرده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند شرکتهای بزرگ فناوری پس از بحران کنونی قدرتمندتر خواهند بود، البته همه جنبههای فعالیت این شرکتها رونق پیدا نکرده است.
بخش تبلیغات که برای شرکتهایی نظیر گوگل و فیسبوک بسیار حیاتی است در دورانهای بحرانی لطمات بزرگی میبیند. قیمت سهام اپل، مایکروسافت، آمازون، فیس بوک و آلفابت نسبت به یک ماه پیش هزار میلیارد دلار کاهش یافته است. یک ماه قبل شاخصهای بورس آمریکا در بالاترین سطح تاریخی خود قرار داشتند. دو شرکت مایکروسافت و اپل پیشبینی خود از درآمد در کوتاه مدت را به دلیل کاهش فروش پایین آوردهاند. شرکتهای کوچک وضعیت نگرانکننده تری دارند و شرکتهایی نظیر اوبر و لیفت شاهد کاهش شدید مشتری هستند. سال جاری میلادی صنعت فناوری جهان که ارزش آن حدود ۴ هزار میلیارد دلار است دچار مشکل خواهد شد، البته مشخص نیست چه میزان خسارت به آن وارد میشود. دسامبر سال گذشته پیشبینی شد امسال فروش سخت افزار، نرم افزار و خدمات این شرکتها ۵ درصد رشد خواهد کرد. یک ماه پیش که مشخص شد همهگیری ویروس کرونا عرضه را مختل میکند و فروش را پایین میآورد، پیشبینی شد درآمد این بخش تنها یک درصد بالا خواهد رفت و اکنون همین یک درصد هم خوشبینانه به نظر میرسد، اما هنگامی که در نهایت وضعیت به حالت عادی بازگردد شرکتهای بزرگ و کوچک فعال در حوزه فناوری از تغییراتی که در عادات مشتریها ایجاد شده سودی بلندمدت کسب خواهند کرد و به رغم بیش از ۱۸ ماه انتقاد از سوی قانون گذاران و رقبا قبل از شروع همهگیری در آمریکا، شرکتهای بزرگ به احتمال زیاد سال جاری را قدرتمندتر از قبل به پایان خواهند برد.
با آنکه شرکت آمازون برای کالاهایی نظیر کتاب عادات خرید مشتریان را تغییر داده، اما ایجاد اعتماد در آنها برای خرید اقلام دیگر از جمله مایحتاج روزانه دشوار بوده است. اکنون که مردم مجبورند در خانه بمانند خرید از طریق آمازون را انتخاب کردهاند و این به یک عادت تبدیل خواهد شد در نتیجه یکی از تحولاتی که پس از بحران کنونی ایجاد میشود کاهش فروش فروشگاههای سنتی و افزایش استفاده از خدمات شرکت آمازون است. بسیاری از کسانی که در این مدت چارهای جز خرید از آمازون نداشتهاند به این کار ادامه خواهند داد. هر روز بر تعداد کسانی که از خدمات مختلف شرکت آمازون استفاده میکنند افزوده میشود و عادتهای دائمی جدید در بین مصرفکنندگان به وجود میآید.
در این میان شرکتهایی که خدمات نرمافزاری و سختافزاری به شرکت آمازون و دیگر غولهای فناوری ارائه میکنند در وضعیت بهتری از لحاظ فروش و درآمد قرار میگیرند. در واقع ساختارهای ارائه خدمات خرده فروشی تغییرات پایدار خواهد کرد و گروهی بزرگ از شرکتهای کوچک نرمافزاری در مسیر رشد و بزرگ شدن حرکت خواهند کرد. تقاضا برای خدمات مختلف آمازون همچنان افزایش خواهد یافت و آمارها نشان میدهد این شرکت در حال بالا بردن نیروی کار خود برای پاسخگویی به این نیاز رو به رشد است. این یک تغییر دیگر در آینده است یعنی شرکتهای فناوری سهم بالاتری در ایجاد فرصتهای شغلی خواهند داشت.
در خانه ماندن، بر مصرف و تقاضا برای خدمات سایتهای ارائهکننده فیلم و ترافیک شبکههای اجتماعی افزوده است. دانلود اپلیکیشنهای مرتبط با این حوزه به شدت افزایش یافته، طوری که مقامات دولتهای اروپایی از برخی ارائهکنندگان فیلم آنلاین خواستهاند کیفیت ویدئوها را پایین آورند تا فشار کمتری به شبکه اینترنت اروپا وارد شود. دو شرکت یوتیوب و نتفلیکس با این درخواست موافقت کردهاند. از سوی دیگر تماس صوتی از طریق واتساپ دو برابر شده است. تحلیلگران درباره افق قیمت سهام شرکتهای بزرگ فعال در حوزه فناوری ابراز خوشبینی کردهاند، زیرا معتقدند آنچه در این چند هفته و چند ماه رخ داده به عادتی پایدار در مصرفکنندگان تبدیل خواهد شد. کار از خانه مزایای محاسبات ابری را به نمایش گذاشته است. برای شرکتهایی که زیرساختهای اینترنت خود را مدیریت میکنند، ادامه این کار دشوار و پیچیده شده است و محاسبات ابری راهحل این مشکل است. سه شرکت آمازون، مایکروسافت و گوگل یعنی پلتفرمهای بزرگ محاسبات ابری، در حال شنا در دریای پول هستند و برای اجاره زیرساختهای مرتبط با این محاسبات حاضرند به مشتریها تخفیف دهند. شرکتهای بزرگ فعال در حوزه فناوری مشغول تغییر ساختار عملیاتها و زیرساختهای خود برای سازگار شدن با تقاضای رو به رشد برای خدمات شان هستند.
از دید این شرکتها، کار از خانه که این روزها به شدت افزایش یافته، پس از بحران کنونی تا اندازه زیادی ادامه پیدا خواهد کرد، در نتیجه لازم است زمینه برای ارائه خدمات گسترده تر فراهم شود.
تحولاتی نظیر کار از خانه یا خرید طیفی گسترده از کالاهای مورد نیاز از آمازون، نقطه عطف و تحولی بزرگ در رفتار مصرفکنندگان و نیروی کار است که سرنوشت شرکتهای بزرگ فناوری و شرکتهای مرتبط با آنها را برای همیشه تغییر خواهد داد. الگوی فعالیت این شرکتها نیز دگرگون خواهد شد. برای مثال شرکت اپل قصد دارد از وابستگی خود به تولید و فروش ابزار دیجیتال بکاهد و به سمت کسب درآمد مبتنی بر ارائه خدمات حرکت کند. پس از بحران مالی و رکود اقتصادی سال ۲۰۰۸ اپل قدرتمندتر شد. هیچ دلیلی وجود ندارد که این شرکت و دیگر غولهای فناوری این بار به این موفقیت دست پیدا نکنند.
